Σάββατο 27 Μάιος 2017 13:09      

Ανδρέας Βενιανάκης: "Δάγκουλας, ο “δράκος” της Θεσσαλονίκης"

Μελετώντας την κατοχική Μακεδονία: η εξαντλητική μελέτη του Ανδρέα Βενιανάκη καταγράφει τα θύματα του διαβόητου δολοφόνου και δωσίλογου Αντώνη Δάγκουλα (1907-21.11.1944), ενός εκ των αρχηγών των αντικομμουνιστικών ομάδων της Θεσσαλονίκης

Η παρουσίαση του βιβλίου στο βιβλιοπωλείο Νέστωρ, την Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου και ώρα 19.00

To βιβλίο του Ανδρέα Βενιανάκη, «Δάγκουλας, ο “δράκος” της Θεσσαλονίκης – Συμβολή στην Ιστορία των Ταγμάτων Ασφαλείας επί Κατοχής (1941-1944), εκδόσεις Επίκεντρο, πρόλογος Στράτου Δορδανά, Βάιου Καλογρηά», Θεσσαλονίκη 2016, αποτελεί καρπό πολυετούς έρευνας κυρίως σε αρχειακές πηγές (Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας, Γενικό Επιτελείο Στρατού, Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως και Προστασίας του Πολίτη, Στρατολογικά Γραφεία, ληξιαρχεία, δημοτολόγια κλπ.)  αλλά και σε ποικίλες πηγές πληροφόρησης (θύματα αλλά και θύτες της περιόδου, εφημερίδες και βεβαίως την αναγκαία βιβλιογραφία γύρω από το αντικείμενο).

Θέμα της χωρισμένης σε οκτώ κεφάλαια εξαντλητικής μελέτης, ενός μη επαγγελματία ιστορικού αλλά με απέραντη αγάπη και μόχθο καμωμένη, είναι η προσωπικότητα και ο βίος του Αντώνη Δάγκουλα ο οποίος κατάφερε να μετατραπεί στον εφιάλτη της Θεσσαλονίκης και του δημοκρατικού της κόσμου αφού ο δωσίλογος και συνεργάτης των Γερμανών Δάγκουλας (1907, Αρτάκη Μικράς Ασίας—Θεσσαλονίκη, 21.11.1944) δολοφόνησε τουλάχιστον 334 ανθρώπους. Ο Βενιανάκης μέσα από την έρευνά του βρήκε στοιχεία μόνο για τους 259 (βεβαιώσεις νεκροταφείων, δημοτολόγια) αφού ο Δάγκουλας δεν άφηνε πάνω στα θύματά του κανένα αποδεικτικό στοιχεία ενώ σύμφωνα με τους υπολογισμούς του συγγραφέα οι θάνατοι δυνατόν να είναι περισσότεροι (ίσως και 600).

Η δράση του Αντώνη Δάγκουλα

Τι ακριβώς έκανε ο Δάγκουλας; Το 1944, λίγους μήνες πριν από την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής, ένοπλες ομάδες δωσιλόγων (Τάγματα Ασφαλείας) έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους της πόλης, τρομοκρατώντας -υπό το πρόσχημα της "καταπολέμησης του κομμουνισμού"- για δέκα μήνες τον πληθυσμό της. Ανάμεσα σε αυτές ξεχώρισε χάρη στις "υψηλές επιδόσεις" της η ομάδα του "πρόσφυγα" εκ Γρεβενών Αντώνη Δάγκουλα, το όνομα του οποίου σημάδεψε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη των κατοίκων της στα μεταπολεμικά χρόνια.

Μέντορας του Βενιανάκη για τη συγγραφή του βιβλίου υπήρξε  ο επίκουρος καθηγητής ιστορίας στο ΑΠΘ Στράτος Δορδανάς και η εμπεριστατωμένη ιστορική μελέτη του με τίτλο «Ελληνες εναντίον Ελλήνων. Ο κόσμος των Ταγμάτων Ασφαλείας στην κατοχική Θεσσαλονίκη 1941-1944» (εκδ. Επίκεντρο), ο οποίος και μας δίνει με επιστημονική τεκμηρίωση το ζοφερό κλίμα των παρακρατικών που αποτελούσαν τα τελευταία χρόνια της κατοχής -με την προστασία των ναζί, τη βία και την αντικομμουνιστική υστερία- την πραγματική εξουσία στην πόλη.

Σχεδόν δέκα χρόνια ασχολούνταν ο Βενιανάκης με τον Αντώνη Δάγκουλα, τον πρώτο «δράκο» της Θεσσαλονίκης, ο οποίος έδρασε με τη συμμορία του τους τελευταίους δέκα μήνες της γερμανικής κατοχής σκορπώντας τον τρόμο και φέροντας την ευθύνη για εκατοντάδες εκτελέσεις (ο Βενιανάκης κατάφερε να εξιχνιάσει μόνο 259). Όπως δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης στον καλό δημοσιογράφο Απόστολο Λυκεσά (εφημερίδα των συντακτών, 31.7.2016): «Εγραψα το βιβλίο σαν εξιλέωση, γιατί η δράση του Δάγκουλα στοιχειώνει ακόμη τις ψυχές των Θεσσαλονικέων που ποτέ δεν ξέχασαν τη δράση του πρώτου “δράκου”.»

Συγκλονιστικές είναι οι σελίδες του βιβλίου οι οποίες περιγράφουν τις τελευταίες ημέρες του αμετανόητου δολοφόνου Δάγκουλα (Από τη μάχη του Κιλκίς στο Δημοτικό Νοσοκομείο, σσ. 235-238). Συλλαμβάνεται τραυματισμένος, με μια βαλίτσα λίρες στο πλευρό του, και μεταφέρεται στο Δημοτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης (σημερινό «Γ. Γεννηματάς»). Εκεί το ανακριτικό του ΕΛΑΣ του παίρνει τη μοναδική κατάθεση που διαθέτουμε, ενώ εκατοντάδες πολίτες είχαν μαζευτεί έξω για να τον λιντσάρουν.

Η αξιοποίηση του βιβλίου «Το ναζιστικό στρατόπεδο Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης 1941-1944. Όπως το έζησε και το περιγράφει στο ημερολόγιό του ένας  όμηρος ο Λεωνίδας Γιασημακόπουλος (αριθμός μητρώου φυλακής 4436)»
    
Ο Ανδρέας Βενιανάκης, για τη συμπλήρωση ή επιβεβαίωση των δολοφονημένων από τον Δάγκουλα πολιτών, χρησιμοποιεί πολλά στοιχεία από τον Λεωνίδα Γιασημακόπουλο. Η Μαρτυρία του Λεωνίδα Γιασημακόπουλου στο ναζιστικό στρατόπεδο Παύλου Μελά (Απρίλιος 1943-Οκτώβριος1944), βιβλίο ντοκουμέντο και για την κατοχική Κατερίνη, εκδόθηκε το 1999 (α΄ τόμος ) και ολοκληρώθηκε το 2001 (β΄τόμος) σε λειψή—σε ό,τι αφορά πρόσωπα και πράγματα της πόλης— επιμέλεια του σερραίου λόγιου Γιώργου Καφταντζή.  Στις σσ. 5-11 υπάρχει πρόλογος όπου προσανατολίζεται ο αναγνώστης για το γενικό κλίμα του στρατοπέδου αλλά και για την προσωπικότητα του Λεωνίδα Γιασημακόπουλου: «γεννήθηκε το 1884 στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε στην Κατερίνη το 1968.

Ήταν απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, κάτοχος της τουρκικής γλώσσας (με τη διπλή της γραφή) και της γαλλικής. Διετέλεσε έπαρχος στις σαράντα εκκλησιές Ανατ. Θράκης και (μετά το 1927) στο Κιλκίς, Λαγκαδά, Κατερίνη, τέλος προϊστάμενος του Τμήματος Ανταλλαξίμων της Εθνικής Τράπεζας στην Κατερίνη [...] Το Ημερολόγιο του Λ. Γιασημακόπουλου είναι το μαναδικό, απ’  όσο ξέρω, που γράφτηκε ολόκληρο μέσα σε ναζιστικό στρατόπεδο και διασώθηκε αυτούσιο σε 53 δεφτεράκια των 20 και 36 φύλλων [...] Σκληρές διώξεις υπέστη και η οικογένεια του Γιασημακόπουλου [...] Το Ημερολόγιο, που έχει δυσανάγνωστη γραφή με πολλά συμπλέγματα, γράφτηκε από τον Απρίλιο 1943 μέχρι την 21η Οκτωβρίου 1944 (απελευθέρωση). Καταχωρούνται σ’ αυτό, μέρα με τη μέρα, τα συναισθήματα του συγγραφέα και όλα τα συμβάντα στο στρατόπεδο, άγνωστα τα περισσότερα. Αναφέρονται επίσης οι εκτελέσεις, ονόματα εκτελεσμένων, ανακριτών, διερμηνέων, καταδοτών, δεσμοφυλάκων, βασανιστών, οι κανονισμοί, το συσσίτιο, εκβιασμοί, επισκέψεις, δραπετεύσεις, απολύσεις, οι εγκλεισμοί ομήρων, καταδίκων, υποδίκων [...]». Ο κατερινιώτης αναγνώστης θα βρει πολλά ονόματα της τοπικής κοινωνίας να περιγράφονται θετικά, για την αγωνιστική τους στάση, ενώ σε  άλλα , γνωστά για την φιλογερμανική τους συμπεριφορά, ο Λ.Γ. μιλά με περιφρόνηση.

Βιβλίο Βιβλιοπαρουσίαση Ανδρέας Βενιανάκης Αντώνης Κάλφας

Ακολουθήστε το "Ο.Β." στο twitter και κάντε like στην σελίδα μας στο facebook και μάθετε πρώτοι όλα όσα συμβαίνουν!

Scroll to Top