Τετάρτη 11 Δεκ 2019 8:30      

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟΣ: ΠΟΛΛΟΙ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΨΕΜΑΤΑ. ΑΛΗΘΕΙΑ ΜΙΑ (Μέρος β΄).

Αντώνη Ι. Ζαρκανέλα
π. Γενικού Διευθυντή Ανάπτυξης
της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης

Στις 12 Νοεμβρίου 1942, ο Ζέρβας, ο Γουντχάουζ, ο Μυριδάκης και δύναμη 92 ανταρτών του ΕΔΕΣ ξεκινούν για τη Στρώμνη, καθοδόν όμως έμειναν τελικά εξήντα. Μπαίνοντας ο Ζέρβας «στα χωρικά ύδατα» του Βελουχιώτη του στέλνει μήνυμα να συναντηθούν στη Βίνιανη, οπότε φθάνει εκεί στις 14 Νοεμβρίου και ο Βελουχιώτης με 100 αντάρτες, ο οποίος αφού ενημερώνεται από τον Γουντχάουζ για τη συμμετοχή του Ζέρβα, συμφωνεί ο Βελουχιώτης να συμμετάσχει «…υπό την προϋπόθεση», όπως αναφέρει ο Μυριδάκης στο βιβλίο του, «ότι θα εγκρίνει τη συμμετοχή του η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ». Η φάλαγγα ξεκινάει αμέσως και φθάνει στις 17 Νοεμβρίου και ώρα 10η πρωινή στο χωριό Κολοκυθιά και συνεχίζει για το χωριό Στρώμνη όπου βρίσκονταν ο Μάγιερς, χωρίς τον Βελουχιώτη, ο οποίος υποσχέθηκε να τους ακολουθήσει την επομένη ημέρα, αλλά και χωρίς τον Ζέρβα που είχε μείνει στο Μαυρολιθάρι, μια ώρα απόσταση από τη Στρώμνη. 

Την επομένη, 18 Νοεμβρίου, το μεσημέρι, στη σπηλιά - Αρχηγείο του Μάγιερς, φθάνει μόνος ο Ζέρβας, χωρίς τον Βελουχιώτη -διότι εκείνος δεν εμφανίστηκε- γνωρίζονται μεταξύ τους και αμέσως άρχισε η συζήτηση για την επιχείρηση και η παρουσίαση του σχεδίου από τον Μαγιερς, παρόντος και του Κρις Γουντχάουζ, ως μεταφραστή. Ο Ζέρβας ενέκρινε καταρχήν το σχέδιο ζητώντας όμως να περιμένουν και τον Βελουχιώτη. Όπως λέει ο Εντυ Μάγιερς στο βιβλίο του, προσέφερε στον Ζέρβα «..τους άνδρες και τα μικρά εφόδια που είχα στη διάθεσή μου και του ζήτησα να αναλάβει τη διεύθυνση της επιχείρησης. Του είπα ότι θα ήμουν ευτυχής να θεωρηθώ σαν Επιτελάρχης του» (MYERS, E. 1975; σελ. 67). Ο Ζέρβας δέχθηκε υπό την προϋπόθεση όμως να ζητηθεί από τον Άρη να συμμετάσχει στη διεύθυνση της επιχείρησης. Όταν ο Μάγιερς απόρησε για το πώς θα ήταν δυνατόν τρεις άνδρες να διευθύνουν την ίδια επιχείρηση, ο Ζέρβας τον καθησύχασε λέγοντας του: «Θα τη διευθύνω εγώ, αλλά για τις κύριες αποφάσεις και τα σχέδια θα συμφωνήσουμε και οι τρεις» (MYERS, E. 1975. σελ. 68). Για τις ανωτέρω εξελίξεις που περιγράφει ο Μάγιερς στο βιβλίο του, συμφωνούν, με μικρές, μη ουσιώδεις, παραλλαγές στα δικά τους βιβλία τόσο ο ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ (1983) όσο και ο ΜΑΡΙΝΟΣ (1994), πρωτεργάτες και οι δύο της επιχείρησης. 

Στο μεταξύ ο Βελουχιώτης που έμεινε στο χωριό Κολοκυθιά, όπως εκμυστηρεύθηκε αργότερα στον Πυρομάγλου και στον Γουντχάουζ -και το αναφέρουν και οι δύο στα βιβλία τους- θα είχε συνάντηση στις 17 Νοεμβρίου με μία επιτροπή του ΕΑΜ από τη Λαμία η οποία είχε ως «σκοπό να εμποδίσει οπωσδήποτε τη συμμετοχή του ΕΛΑΣ στην Επιχείρηση» (ΜΑΡΙΝΟΣ, 1994, σελ. 96). Παρέμεινε λοιπόν ο Βελουχιώτης στο χωριό Κολοκυθιά άλλες τρεις ημέρες και έφθασε στο Μαυρολιθάρι στις 20 Νοεμβρίου το απόγευμα. Την ίδια εκείνη ημέρα και ενώ χιόνιζε, ο Ζέρβας, ο Νικηφόρος με τους άντρες τους και ο Μάγιερς με τον Γούντχαουζ και τους δέκα σαμποτέρ και με είκοσι φορτωμένα μουλάρια με τα προσυσκευασμένα εκρηκτικά, έφθαναν από τη Στρώμνη στο Μαυρολιθάρι καθοδόν για τον Γοργοπόταμο. Εκεί συναντήθηκαν για πρώτη φορά, στις 20 Νοεμβρίου 1942, οι Μάγιερς και Βελουχιώτης, πέντε ημέρες πριν από την επιχείρηση. Από την πρώτη αυτή συνάντηση και συζήτηση ο Μάγιερς συμπέρανε ότι ο Άρης «…συμφωνώντας να συνεργαστεί μαζί μας στην ανατίναξη του Γοργοποτάμου,  παρέβαινε τις οδηγίες των ανωτέρων του στην Αθήνα να μην επιτίθεται σε συγκροτημένες εχθρικές δυνάμεις και ότι η παράβαση αυτή θα του στοίχιζε πιθανόν σοβαρές εκπλήξεις. Δεν απόκλεισε το ενδεχόμενο να φθάσουν στο μεταξύ διαταγές που να του απαγορεύουν να μας βοηθήσει αλλά στην περίπτωση που οι διαταγές αυτές δεν θα έφθαναν, ήταν έτοιμος να συνεργαστεί μαζί μας.» (MYERS, E. 1975, σελ. 70). 
Γενικό «Πολεμικό Συμβούλιο»   

Στις 20 Νοεμβρίου 1942 γίνεται μια συνάντηση, ένα πολεμικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετείχαν οι Εντυ Μάγιερς, Βελουχιώτης, Ζέρβας, Γουντχάουζ και Μυριδάκης. Έγινε από τον Μάγιερς ανάπτυξη του σχεδίου που είχε συμφωνηθεί μεταξύ τού ιδίου και του Ζέρβα και κατά την ανταλλαγή απόψεων διατυπώθηκαν από τον Βελουχιώτη κάποιες παρατηρήσεις που θα ενσωματώνονταν στο τελικό σχέδιο. Ως ημερομηνία εκτέλεσης της επιχείρησης ορίστηκε καταρχήν η 22α ή η 23η του μηνός Νοεμβρίου 1942. Ο Άρης ζήτησε παράταση 2-3 ημερών ελπίζοντας ότι μέχρι τότε θα ερχόταν και «η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ». 

Στις 22 Νοεμβρίου 1942, από τον Ζέρβα και τον Έντυ «έγινε κατανομή των δυνάμεων, του τακτικού μέρους, των σαμποτέρ και των συνεργείων αποκοπής των τηλεπικοινωνιακών και σιδηροδρομικών γραμμών, πριν και μετά τη γέφυρα. Ενημερώθηκε ο Άρης για το τακτικό σχέδιο θέτοντας όμως και πάλι θέμα αναβολής. Ο Ζέρβας και ο Έντυ ωστόσο επέμεναν να γίνει επιχείρηση στις 11 το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου 1942 έστω και αν δεν ελάμβανε μέρος ο ίδιος. Τότε και μόνον τότε, στις 22 Νοεμβρίου, τρεις μέρες πριν την επιχείρηση, ο Άρης δήλωσε ενώπιον και των δύο ότι θα λάβει μέρος είτε έλθει είτε δεν έλθει η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ. (ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ, 1983; σελ. 23-24). 

Στο μεσοδιάστημα μεταξύ 20ης και 22ας Νοεμβρίου ανάμεσα από τις δύο παραπάνω συσκέψεις ο Άρης εξαφανίστηκε για να ασχοληθεί με την υπόθεση ενός ορνιθοκλέπτη από το χωριό Μουσονίτσα. Στον άτυχο αυτόν απαγγέλθηκε από τον ίδιο τον Άρη η κατηγορία της ζωοκλοπής, μαστιγώθηκε σχεδόν μέχρι θανάτου και ο ίδιος του έδωσε την χαριστική βολή. Το περιστατικό το αναφέρει ως αυτόπτης μάρτυρας ο Μαρίνος (σελ. 100-1) που έτυχε να περνάει από εκεί αλλά και ο Μυριδάκης καθώς και ο Μάγιερς, ο τελευταίος λίγο διαφορετικά.

Ξεκινούν στις 23 Νοεμβρίου για το προκαθορισμένο σημείο με χιόνι και πυκνή ομίχλη και φθάνουν, τελικά, στη θέση Πλακωτό  ακριβώς πάνω από τη Γέφυρα, σε απόσταση 1000 μέτρων, σε ευθεία γραμμή από αυτή.

Λόγω των συνθηκών επιβεβαίωσαν την απόφασή τους να επιχειρήσουν την 25η Νοεμβρίου παρά τις αντιρρήσεις του Βελουχιώτη ότι υπήρχε συρματόπλεγμα ηλεκτροφόρο ή και παγιδευμένο με χειροβομβίδες και επομένως θα έπρεπε να αναβληθεί η επιχείρηση για τις πρωινές ώρες της 26ης Νοεμβρίου. Τελικά, όμως, το πρόγραμμα παραμένει το ίδιο. Έναρξη της επιχείρησης: Τετάρτη 25η Νοεμβρίου 1942 και ώρα 23:00. 

Η ανατίναξη της γέφυρας.
Το τελικό Σχέδιο επιχείρησης όπως είχε συνταχθεί από τον έχοντα το γενικό πρόσταγμα Ζέρβα και από τον Επιτελάρχη του, τον Μάγιερς και λαμβάνοντας υπόψη και τις παρατηρήσεις που είχε κάνει ο Άρης, προέβλεπε τον χωρισμό της δύναμης σε επτά (7) ομάδες. Από αυτές, δύο (2) ομάδες προστασίας, υπό τους Κουκ και Μαρίνο, αλλά και με 15 αντάρτες του ΕΛΑΣ η κάθε μια, ανέλαβαν, το κόψιμο των καλωδίων τηλεπικοινωνίας, τη φύλαξη της σιδηροδρομικής γραμμής, την υπονόμευσή της, βόρεια και νότια της γέφυρας, και την ανατίναξη της στην περίπτωση που εμφανιζόταν τραίνο με εχθρικές ενισχύσεις,  που θα έρχονταν είτε από Λαμία είτε από Αθήνα. Μία τρίτη (3) ομάδα με ομαδάρχη τον Σκαρμούτσο, καπετάν Ηρακλή, καθώς και 15 αντάρτες του ΕΛΑΣ στάλθηκε να φυλάξει μία μικρή ξύλινη γέφυρα του Σπερχειού ποταμού και να εμποδίσει τη διέλευση τυχόν ενισχύσεων οδικώς από Λαμία και το κάψιμό της αν χρειαστεί. Μία τέταρτη (4) ομάδα ήταν η ομάδα προστασίας του Σταθμού Διοίκησης, του «Στρατηγείου», διακόσια-τριακόσια μέτρα μακριά από τη γέφυρα και αποτελούνταν από 30 άνδρες του ΕΛΑΣ και μερικούς, λίγους, του ΕΔΕΣ υπό τον καπετάν-Νικηφόρο. Οι παραπάνω τέσσερες ομάδες δεν ήταν «μάχιμες» αλλά ήταν ομάδες προστασίας και κάλυψης της κύριας επιχείρησης. Η κύρια φάση της ανατίναξης είχε δύο σκέλη: Να εξουδετερωθούν οι δύο ιταλικές φρουρές, να τοποθετηθούν τα εκρηκτικά και να ανατιναχθεί η γέφυρα. Την συνολική ευθύνη της εξουδετέρωσης των δύο ιταλικών φρουρών την είχε ο Μυριδάκης με δύο (2) ομάδες. Ο Μυριδάκης με τη μία (1) ομάδα της οποίας είχε και τη μερική ευθύνη εξουδετέρωσης της νότιας φρουράς, διέθετε δύναμη 60 ανταρτών, 36 του ΕΛΑΣ, 18 του ΕΔΕΣ και 6 του Καραλίβανου. Την ευθύνη της φρουράς του βόρειου βάθρου την είχε ο υπολοχαγός του ΕΔΕΣ Παπαχρήστου με 23 αντάρτες του. Η υπομόνευση της γέφυρας με εκρηκτικά, δηλαδή το καθαυτό τεχνικό κομμάτι του εγχειρήματος, έγινε από τους Βρετανούς ειδικούς Μπάρνς, Έντμοντς, Γκιλλ και Χάμσον που είχαν ως βοηθούς 8 αντάρτες του ΕΛΑΣ και 4 του ΕΔΕΣ. Να σημειωθεί ότι καμιά από τις τρεις τελευταίες «μάχιμες» ομάδες δεν διοικούνταν από βαθμοφόρους του ΕΛΑΣ ενώ από τις υπόλοιπες τέσσερις, προστασίας και κάλυψης, μόνον δύο ανήκαν σ’ αυτόν. 

(Συνεχίζεται)

Ιστορικά Γοργοπόταμος

Ακολουθήστε το "Ο.Β." στο twitter και κάντε like στην σελίδα μας στο facebook και μάθετε πρώτοι όλα όσα συμβαίνουν!

Scroll to Top