Δευτέρα 19 Νοε 2018 1:44      

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Η απελευθέρωση της Κατερίνης, Μέρος Β΄

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΣΑΙΔΕ​

Η γραπτή μαρτυρία του Ιωάννη Συνεφάκη 

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η Κατερίνη – και η Πιερία γενικότερα – φιλοξενούσε πάντοτε, ιδιαίτερα όμως μετά την επανάσταση του 1878, μεγάλο αριθμό βλαχόφωνων, Σαρακατσαναίων, Ηπειρωτών, Δυτικομακεδόνων, Κασσανδρινών και άλλων παρεπίδημων Ελλήνων. Πολλοί απ’ αυτούς έρχονταν με τα κοπάδια τους την άνοιξη στους βοσκοτόπους των Πιερίων (Αβδέλα, Σαρακατσάνα, Πατύδρομος) και παρέμεναν έως τα τέλη Οκτωβρίου. Αυτοί κυρίως ήταν Σαρακατσάνοι της Χαλκιδικής. Άλλοι πάλι, όπως οι βλαχόφωνοι των Γρεβενών κυρίως, μετέφεραν τα κοπάδια τους στην Πιερία περί τα τέλη φθινοπώρου, χείμαζαν σ’ αυτήν και, κατά το Μάιο του επόμενου έτους, επέστρεφαν στα ορεινά χωριά τους των Γρεβενών. Υπήρχαν όμως και οι Βλαχόφωνοι Έλληνες του χώρου της γειτονικής βορειοδυτικής Θεσσαλίας και, πιο συγκεκριμένα, των κωμοπόλεων Λιβαδίου (Βλαχολίβαδο) και Κοκκινοπηλού (Κοκκινοπλού λαϊκότερα), που είχαν μετοικήσει στην Κατερίνη κυρίως και στα περίχωρά της, για βελτίωση των συνθηκών και των πόρων ζωής.

Υπήρχαν βεβαίως και παρεπίδημοι Έλληνες στην Κατερίνη και στην Πιερία, προερχόμενοι από άλλες περιοχές της Ηπείρου και της Δυτικής και Άνω Μακεδονίας, που τελικά μετοικούσαν στην όμορφη Πιερία μόνιμα και οριστικά. Αυτοί ήταν ντόπιοι ή βλαχόφωνοι ελληνικοί πληθυσμοί της Ηπείρου, της Δυτικής  και Άνω Μακεδονίας - τα αρβανιτόφωνα και σλαβόφωνα στοιχεία – που κατέφυγαν στα τσιφλίκια Ελλήνων, Τούρκων και Εβραίων της Πιερίας και της Ημαθίας, για εξεύρεση εργασίας και – τελικά παρέμεναν μόνιμα έποικοί της. Κυρίαρχο στοιχείο μετοίκων της Κατερίνης κατά τις τελευταίες δεκαετίες της Τουρκοκρατίας, υπήρξαν οι βλαχόφωνοι του Λιβαδίου Ελασσόνας, που διακρίθηκαν στον εμπορικό, επιχειρηματικό, οικονομικό και επιστημονικό χώρο, ακόμη και στα μεταγενέστερα χρόνια, για να προστεθούν σ’ αυτούς – μετά την απελευθέρωση κυρίως – και οι βλαχόφωνοι του Κοκκινοπλού. Ανάμεσα σ’ αυτούς συγκαταλέγονται και οι Λιβαδιώτες Δημήτριος Κωτίκας  (του οποίου τη  μαρτυρία καταθέσαμε πιο πάνω) και Ιωάννης Συνεφάκης.

Ο Ιωάννης Συνεφάκης σε έργο του περιγράφει την ίδια εορταστική ατμόσφαιρα απελευθέρωσης της Κατερίνης, στις 16.10.1912, την οποία είχε ζήσει ο ίδιος, παιδάκι μόλις  τεσσάρων (4) ετών το 1912, εξιστορώντας τα γεγονότα εκείνα αργότερα,  και δίνοντάς μας σημαντικές πληροφορίες: 

«΄Ημουν τότε τεσσάρων ετών – έγραφε το 1973, σε ηλικία 65 ετών- και θυμάμαι τον πανζουρλισμό των κατοίκων, τα κόκκινα σχισμένα φέσια, και το σπίτι μας, που ήταν στην πλατεία της πόλεως, γεμάτο αξιωματικούς. Μερικοί απ’ αυτούς, ελαφρά τραυματισμένοι, δέχονταν τις περιποιήσεις του Λιβαδιώτη γιατρού Γεωργίου Ζουζακίδη, περίφημου επιστήμονα και ανθρώπου, με το αυστηρό προσωπο και το χαρακτηριστικό γενάκι του. Σε γειτονικό σπίτι του Γεωργίου Λαναρίδη συγγενούς του Γυμνασιάρχου Κωνσταντίνου Νικολαϊδη, είχε καταλύσει ο Μέραρχος Κλεομένης.

Φυσικά η πρώτη πράξις ήταν μια δοξολογία στην Εκκλησία της Αναλήψεως, όπου παρέστησαν όλοι οι μεγάλοι την ηλικίαν. Ο στρατός ανέθεσε στο Λιβαδιώτη Γεώργιο Λαναρίδη καθήκοντα Δημάρχου (σ.σ. καθήκοντα πολιτικοστρατιωτικά, είδος νομαρχιακών καθηκόντων για την ακρίβεια, ενώ δήμαρχος της πόλης παραμένει ο Τούρκος Μουχαρέμ Ρουστέμ μπέης, έως 31.10.1913), και συνέχισε την προέλαση προς Θεσσαλονίκη, για την κατάληψη της οποίας, όπως δήλωσε ο Μέραρχος, ο Ελληνικός στρατός ήταν βέβαιος ότι θα έμπαινε στις 26 Οκτωβρίου, εορτήν του Αγίου Δημητρίου. Έφυγε ο Στρατός και άφησε την Κατερίνη να πλέη στα χρώματα της Γαλανόλευκης. Όλοι οι Έλληνες κάτοικοι είχαν τις σημαίες τους, πριν μπει ο ελευθερωτής Ελληνικός Στρατός», καταλήγει ο Συνεφάκης. 

Η γραπτή μαρτυρία του εθελοντή Αλέξανδρου Ζάννα

Με παράξενη για το έργο του οικονομία, ο Λιβαδιώτης στην καταγωγή εθελοντής αξιωματικός στο Σώμα των Προσκόπων- ληστανταρτών ανιχνευτών της 7ης μεραρχίας (που διοικούσε ο πρώην «Μακεδονομάχος» αγωνιστής – λοχαγός Κωνσταντίνος Μαζαράκης – Αινιάν) αναφέρει ελάχιστα στο έργο του για την απελευθέρωση της Κατερίνης. Υπενθυμίζουμε ότι ο Ζάννας, όπως σημειώνει ο ίδιος, από το Χάνι Τάχνιστας (Κάτω Μηλιά, σήμερα) δεν είχε ακολουθήσει τη μονάδα του, στην κίνηση της ως πλαγιοφυλακή από τα βόρεια προς Τόχοβα (Τρίλοφο) – Χράνη ( Παλαιά)- Κίτρος, αλλά τον κύριο όγκο της μεραρχίας, ως σύνδεσμός της με τη μονάδα του. Έτσι, μετά τη μάχη του Κολοκουρίου που περιγράψαμε λεπτομερώς, μπήκε στην πόλη της Κατερίνης, τις πρωινές ώρες της 16ης Οκτωβρίου 1912, με τον Ελευθερωτή στρατό. Ο ίδιος σημειώνει.

«Σε λίγο, όπως το περιμέναμε, υπεχώρησαν οι Τούρκοι, η Κατερίνη κατελήφθη. Ο Κλεομένης δεν διέταξε την άμεση καταδίωξη του εχθρού, ούτε προσπάθησε να τον κυκλώσει. Ο τουρκικός στρατός υπεχώρησε συντεταγμένα και ανέπαφος, με κατεύθυνση τη Θεσσαλονίκη. Από τους πρώτους μπήκα κι εγώ στο μεταξύ – στην Κατερίνη και δέχθηκα άπειρα φιλιά από συγγενείς και φίλους. Μόλις σώθηκα απ’ αυτά, η πρώτη δουλειά μου ήταν να πάω στην αποθήκη σιγαρέτων του τουρκικού Μονοπωλίου. Ήξερα τον αποθηκάριο και κατόρθωσα να πάρω τέσσερα ολόκληρα σακκιά τσιγάρα και καπνό, πρωτίστης ποιότητας, και σε ποσότητα που υπολόγιζα πως θα έφθανε για αρκετές ημέρες. 

Αφού αγόρασα και άλλα πράγματα που είχαμε ανάγκη, ξεκίνησα με τρία μουλάρια καλά φορτωμένα, για το Κίτρος. Μια στιγμή βρέθηκα μεταξύ του Ελληνικού στρατού που προχωρούσε και μερικών Τούρκων της οπισθοφυλακής, χωρίς να το έχω αντιληφθεί. Ο ψυχογιός μου ( σ.σ. εν. βοηθός, ιπποκόμος, υπηρέτης) ο Στριμπίνας (σ.σ. Στριμπίνος, το ορθό), που οδηγούσε τα μουλάρια, επέστησε την προσοχή μου σε κάποιο σημείο όπου έβλεπε Τούρκους. Πράγματι δεν πρόλαβα να τους δω και άρχισε φοβερό τουφεκίδι εναντίον μας. Συγχρόνως άρχισε και το δικό μας σύνταγμα να πυροβολεί ασκόπως, από απόσταση 2 χλμ. και πλέον. Στρίψαμε σε μια χαράδρα και πήραμε ένα μονοπάτι, που μας έβγαλε κατ’ ευθείαν στο Κίτρος..», όπου στο μεταξύ είχε καταφθάσει το σώμα των «Ελλήνων Προσκόπων»- ληστανταρτών του Μαζαράκη, ακολουθούμενο από το 8ο Ευζωνικό τάγμα του ταγματάρχη Ιατρίδη. Από την τακτική που ακολούθησε η 7η μεραρχία, μετά την κατάληψη της Κατερίνης, φαίνεται ότι ο Κλεομένης είχε λάβει εντολή του Στρατηγείου να προελάσει ταχύτατα προς τη Θεσσαλονίκη, χωρίς να εμπλακεί με τους Τούρκους, που υποχωρούσαν άτακτα πλέον.

Η συνοπτική μαρτυρία του στρατηγού Μαζαράκη – Αινιάνος

Μεταξύ των αξιωματικών του Επιτελείου της VIIης μεραρχίας ήταν και ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Μαζαράκης – Αινιάν, αυτόπτης και συμμέτοχος του αγώνα της μεραρχίας και της απελευθέρωσης της Κατερίνης, γνωστός στους Έλληνες της πόλης από τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα. Σημειώνουμε ότι κατά την περίοδο της έντονης ελληνοβουλγαρικής διαπάλης, ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Μαζαράκης, όπως και ο μεγαλύτερος αδελφός του Κωνσταντίνος – ο διοικητής του «Σώματος Εθελοντών Προσκόπων» και των ληστανταρτών – ιχνηλατών οδηγών της μεραρχίας – υπήρξε ένθερμος πατριώτης. Ο Κωνσταντίνος – με το ψευδώνυμο «καπετάν Ακρίτας» - αγωνίστηκε, ως αρχηγός ανταρτικού σώματος, στην περιοχή Μοναστηρίου – Πρεσπών αρχικά και κατόπιν στο Βέρμιο (1905-1906). Προηγουμένως, με το ψευδώνυμο «Δήμος Στεργιάκης» είχε εργαστεί ως πράκτορας στο ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης, προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες στον υπόδουλο μακεδονικό ελληνισμό, ενώ αποστρατεύτηκε ως αντιστράτηγος, έχοντας πολλές προσωπικές δοκιμασίες.

Την ίδια – αλλά πιο λαμπρή – πορεία είχε ο νεότερος αδελφός  Αλέξανδρος Μαζαράκης. Είχε εργαστεί ως πράκτορας – υπάλληλος του Προξενείου της Θεσσαλονίκης δήθεν.. – υποδυόμενος τον  επιθεωρητή των ελληνικών σχολείων της Πιερίας- Ημαθίας  και Πέλλας. Με αυτή του την «ιδιότητα» είχε γνωριστεί με τις ελληνικές αρχές της Κατερίνης, τον επίσκοπο, το διδακτικό προσωπικό των σχολείων, καθώς και με τις «κεφαλές» της ελληνικής κοινότητας. Τώρα (16.10.1912) περνούσε από την πόλη – και την Πιερία- ως αξιωματικός του «Ελευθερωτή Ελληνικού Στρατού της 7ης Μεραρχίας». Συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμος και στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Επιτελικός αξιωματικός ο Αλέξανδρος Μαζαράκης – Αινιάν,  έφθασε στο βαθμό του αντιστράτηγου, πολυγραφότατος μελετητής και συγγραφέας ιστορικών και στρατιωτικών έργων και μελετών, αναγορεύτηκε ακαδημαϊκός. Ατυχώς ο  ίδιος αναφέρει ελάχιστα για την απελευθέρωση της Κατερίνης (16.10.1912), σημειώνοντας μόνο:

«Την πρωίαν της 16ης Οκτωβρίου εισήλθομεν εις Κατερίνην, όπου προ 6ετίας είχα έλθει- υπό ψευδώνυμον- ως επιθεωρητής των σχολείων. Ο τουρκικός πληθυσμός της πόλεως είχε τρομοκρατηθεί, φοβούμενος βιαιοπραγίας εκ μέρους του στρατού, αλλ’ εξησφαλίσθη απολύτως».   

6.Οι γραπτές μαρτυρίες των στρατηγών Ζωρογιαννίδη – Αλεξάκη 

Ατυχώς και οι γραπτές μαρτυρίες των αξιωματικών της VIIης μεραρχίας, Κωνσταντίνου Ζωρογιαννίδη και Ιωάννη Αλεξάκη, αυτοπτών και συμμετόχων των Βλακανικών Πολέμων 1912-1913, δεν προσθέτουν νεότερα στοιχεία ιστορικότητας για την απελευθέρωση της Κατερίνης το 1912. Συγκεκριμένα, οι μετέπειτα ανώτατοι αξιωματικοί (αντιστράτηγοι) Ζωρογιαννίδης και Αλεξάκης, αναφέρουν:

α) Κωνσταντίνος Ζωρογιαννίδης: «Επί τη προελάσει της Μεραρχίας, οι κώδωνες των Εκκλησιών ήχουν δαιμονιωδώς. Πλείστοι δε πυροβολισμοί από της πόλεως πεσόντες, κατ’ αρχάς παρεξηγήθησαν, ως σημεία κινδύνου και σφαγών, αλλά κατόπιν διηυκρινίσθη ότι επρόκειτο περί εκδηλώσεως της χαράς των κατοίκων, επί τη απελευθερώσει, των εξελθόντων πανοικεί (οικογενειακώς) προς προϋπάντησιν της Μεραρχίας, με επι κεφαλής τον Επίσκοπον. Τότε η Μεραρχία, ανασυνταχθείσα εις τάξιν πορείας, εισήλθεν εις την πόλιν, του Μεράρχου – μετά του Επιτελείου του κατευθυνθέντος εις την Μητρόπολιν, ένθα εψάλη Δοξολογία περί την 9ην πρωινήν ώραν, των δε Σωμάτων, διεξελθόντων την πόλιν υπό του ραντίσματος δι’ ανθέων- εκ των παραθύρων και των εξωστών των οικιών – παρά των κατοίκων, καταυλισθέντων εις την ανατολικήν παρυφήν αυτής.  
Η χαρά και η αγαλλίασις των ανδρών, επί τω συντελεσθέντι, γεγονότι, διεσκέδασε την κόπωσιν και την πείναν. Εις την ανατολικήν παρυφήν της πόλεως εγένετο ο καταυλισμός των Σωμάτων. Αμέσως διενεμήθη εις τους άνδρας του Συντάγματος άρτος και διπλή μερίς τυρού, επί πλέον δε και πέντε πακέτα καπνού εκάστω, εκ της εκεί ευρισκομένης αποθήκης Regie. Σχετικώς δεν με την συμπλοκήν της Αικατερίνης τη μάχη Κολοκουρίου, (3 χλμ. δυτικότερα απ’ αυτό, όπως ήδη λεπτομερώς εξιστορήσαμεν), έχω να είπω τα εξής: Εάν, γνωσθεισών των θέσεων του εχθρού, η προέλασις της Μεραρχίας εγίνετο ελάχιστα μεθοδικώς, συνοδευομένη και συνδυαζομένη μετά προϊούσης αριστεράς πλαγίας κινήσεως, έχω την γνώμην ότι ο εχθρός δεν θα ηδύνατο να διαφύγει, αιχμαλωτιζόμενος».

β) Ιωάννης Αλεξάκης: Ο Κρητικός στην καταγωγή αντιστράτηγος Ιωάννης Σ. Αλεξάκης, αξιωματικός (υπολοχαγός ή λοχαγός το 1912) της VIIης μεραρχίας, υπηρετούσε, όπως προκύπτει από τις πληροφορίες του, στο 8ο Ευζωνικό τάγμα, με διοικητή τον ταγματάρχη Γεώργιο Ιατρίδη, Επρόκειτο για το 8ο τάγμα Ευζώνων της – από βορρά- πλαγιοφυλακής της μεραρχίας, που είχε κινηθεί – το πρωί της 15ης Οκτωβρίου  1912, από το Χάνι Μηλιάς προς τα ΒΑ, με εμπροσθοφυλακή το σώμα «Εθελοντών Προσκόπων» και ληστανταρτών του Κωνσταντίνου Μαζαράκη – Αινιάνα,  κατευθυνόμενο προς Τόχοβα (Τρίλοφο) - Κίτρος -Αιγίνιο. Σε «Ημερολόγιο» του, ο μετέπειτα αντιστράτηγος Αλεξάκης, σημείωνε επιγραμματικά: «Σήμερον, ημέραν Τρίτην (16 Οκτωβρίου 1912), εν ω το Τάγμα ημών εξετέλει κυκλωτικήν κίνησιν, από Ρητίνη προς Δρυάνισταν (Μοσχοπόταμον)- Ράντιανην (Ρυάκια), καλύπτον την Μεραρχίαν εκ του αριστερού πλευρού της,  αύτη προήλασε και εισήλθεν (ώραν 7.30 ή 10 π.μ) εις την πόλιν Κατερίνην, ήτις υπεδέχθη ενθουσιωδώς τον Στρατόν μας. Εψάλη δοξολογία εις τον ναόν της Θείας Αναλήψεως, υπό του εν Αικατερίνη εδρεύοντος Επισκόπου Κίτρους Παρθενίου. Οι Τούρκοι από της νυκτός είχαν εκκενώσει αυτήν (την Κατερίνη), φεύγοντες προς Θεσσαλονίκην»,  κατέληξε ο Αλεξάκης.

Γραπτές αναφορές των Παπαδημητρίου και Δραγούμη 

Εκτός από τις μαρτυρίες που προαναφέραμε αναφορικά με την απελευθέρωση της πρωτεύουσας της Πιερίας Κατερίνης το 1912, υπάρχουν αξιόλογες αναφορές σημαντικών εκδόσεων της περιόδου 1914 και μεταγενέστερα. Ο εντοπισμός και η έκθεση των πληροφοριών τους οφείλονται στο ιστοριοδιφικό ενδιαφέρον του ερευνητή - ιστορικού Γεωργίου Χιονίδη, όπως και όλες σχεδόν οι προηγούμενες μαρτυρίες. Αναγράφουμε τις  δύο σημαντικότερες αναφορές για την πληρέστερη παρουσίαση των γεγονότων απελευθέρωσης της Κατερίνης και της Πιερίας γενικότερα, που συμβάλλουν στην εναργέστερη παρουσίαση εκείνων των σημαντικών γεγονότων, που διαδραματίστηκαν στον ολυμπικό και πιερικό χώρο. Πρόκειται για ιστορικές εκδόσεις των Παπαδημητρίου και Δραγούμη και συγκεκριμένα: 
α) «Ο Βαλκανικός πόλεμος», Αθήνα 1914, σελ. 732, Δράκου Παπαδημητρίου. Παραθέτουμε τρεις  μικρές παραγράφους, που αφορούν το αντικείμενο της ερευνητικής μας εργασίας, όπως ακριβώς και ο ιστορικός Γεώργιος Χιονίδης:

«Ο λαός της Αικατερίνης υπεδέχθη τον Ελληνικόν Στρατόν με ενθουσιασμόν.. Ουρανομήκεις ζητωκραυγαί αντήχουν καθ’ όλην την πόλιν επί πολλάς ώρας, και παταγώδη χειροκροτήματα ηκούοντο εις όλα τα σημεία επί τη εμφανίσει των γενναίων μας στρατιωτών. Οι Τούρκοι, τραπέντες εις φυγήν, εγκατέλειψαν πολλά λάφυρα και πυρομαχικά», καταλήγει ο Δράκος  Παπαδημητρίου. 

β) «Ημερολόγιο, Βαλκανικοί Πόλεμοι, 1912-1913», Αθήνα 1988, σελ 55., Φιλίππου Στεφ. Δραγούμη, αδελφού του ΄Ιωνα, στρατευμένου το 1912. Το «Ημερολόγιο» αυτό εκδόθηκε - κατά το Χιονίδη - πριν από λίγα χρόνια, με την επιμέλεια του Ι.Κ.Μαζαράκη- Αινιάν. Σ’ αυτό περιγράφει τι είδε στη διασταύρωση του δρόμου Ελασσόνας - Κατερίνης νωρίτερα, προφανώς στο χώρο του Σαραντάπορου, όπου οι Τούρκοι είχαν εγκαταλείψει αποθήκες εφοδίων του στρατού τους, που θα χρησιμοποιούσαν για τον εφοδιασμό των επίστρατων που δεν είχαν ολοκληρώσει. Συγκεκριμένα: 
«Ξεκινήσαμε πάλι. Εκεί που χωρίζεται ο δρόμος, από την Ελασσόνα για την Κατερίνη, φαίνονταν σημάδια τουρκικού καταυλισμού. Έφυγαν οι Τούρκοι από εκεί ξαφνικά, κεντρισμένοι από αλόγιστη τρομάρα. Σκηνές πεταγμένες χάμω, ρούχα, μπαμπάκι σκόρπιο και επίδεσμοι, ντομάτες, μελιτζάνες, καζάνια, παλούκια, χαρτονένια κουτιά φυσεκιών, όλα ανάκατα. «Τρομάρα που την έχουν !», μου λέει ο Χρήστου, το αρβανιτόπουλο». Ήταν προφανές – κατά το στρατηγό Θεόδωρο Πάγκαλο, τον μετέπειτα δικτάτορα, ότι ο πόλεμος είχε προκαταλάβει τους Τούρκους, πριν ολοκληρώσουν την επιστράτευση!

Απελευθέρωση Κατερίνης Επέτειος Ιστορικά

Ακολουθήστε το "Ο.Β." στο twitter και κάντε like στην σελίδα μας στο facebook και μάθετε πρώτοι όλα όσα συμβαίνουν!

Scroll to Top