Σάββατο 27 Φεβ 2021 23:00      

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

“Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΜΑΚΕΔΩΝ ΚΑΙ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΠΥΔΝΑΣ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 168 ΠΧ”

Γράφει ο αναγνώστης μας, Αδαμίδης Αναστάσιος-Γεώργιος, φοιτητής Ionian University, Conservation and Restoration of Cultural Heritage (2016)

Τα χρόνια του διχασμού για τη Μακεδονική γη, είχαν ήδη ξεκινήσει κατά την βασιλεία του Φιλίππου Ε ́ 221-179 π.Χ. έχοντας αποφασιστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις της εποχής του. Με την άνοδο του Φιλίππου και λόγω της νεαράς ηλικίας του, ορισμένες πόλεις εκμεταλλευόμενες το γεγονός αυτό, απεφάσισαν να αυξήσουν τη δύναμή τους σε βάρος της Μακεδονίας και της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Έτσι, οι Αιτωλείς άρχισαν να εξαπολύουν σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων τόσο στη Φωκίδα, όσο και τη Βοιωτία. Κατά το έτος 220 π.Χ., ο Φίλιππος συγκέντρωσε τις συμμαχικές πόλεις και έπειτα αποφασίστηκε η διεξαγωγή των “Συμμαχικών Πολέμων”, όπου εκεί απέδειξε τις στρατηγικές του δεξιότητες και οι μάχες τελείωσαν το 217 π.Χ. Αντιμετώπισε, επίσης, την επιδρομή του Σκόπα με τους Αιτωλούς το 219 π.Χ. και ανοικοδόμησε τα νέα τείχη του Δίου έπειτα από την καταστροφή τους.

Ο Φίλιππος, συμμάχησε με τους Καρχηδονίους κατά τον Β ́ Καρχηδονιακό πόλεμο, το 218-201 π.Χ., με στόχο να εκδιώξει τους Ρωμαίους από τα παράλια της Ιλλυρίας, ενώ διεξήγαγε εναντίον της Ρώμης και της Αιτωλικής Συμπολιτείας, τον Α ́ Μακεδονικό πόλεμο 215-205 π.Χ., καθώς, ήδη έχει συνάψει συμμαχία με τον Αννίβα, στρατηγό της Καρχηδόνας. Στη συνέχεια συμμάχησε με τον Αντίοχο Γ ́τον Μέγα της Συρίας, εναντίον του Πτολεμαίου Ε ́της Αιγύπτου. Τη σχετική χρονική περίοδο, η Αιτωλία συνάπτει συμμαχία με τη Ρώμη, κατά το 211-205 π.Χ., γεγονός που θα καθορίσει ιδιαίτερα την τροπή της Ιστορίας.

Η Ρώμη αυτοπαρουσιάζεται πλέον ως προστάτιδα δύναμη απέναντι στον Φίλιππο, ο οποίος παρουσιάζεται ως ο κατακτητής. Οι επιχειρήσεις του ρωμαϊκού στρατού ξεκινούν το φθινόπωρο του 200 π.Χ., ξεκινώντας τον Δεύτερο Μακεδονικό Πόλεμο. Την ίδια χρονιά ο Μακεδόνας βασιλιάς λεηλατεί την Άβυδο.

Το 197 π.Χ., πραγματοποιείται η πρώτη σύγκρουση και ήττα των Μακεδόνων στις Κυνός Κεφαλές στα Φάρσαλα. Τότε, ο Φίλιππος Ε ́ αναγκάζεται από τον ύπατο Κόιντο Φλαμινίνο να περιοριστεί βόρεια των Τεμπών, κυρίως στη Φίλα, (7,5 χλμ ΝΔ του Ηρακλείου, που ιδρύθηκε επί του Δημητρίου Β ́ δίδοντας το όνομα της μητέρας του Αντιγόνου Γονατά [συζύγου του Δημητρίου του Πολιορκητού, Φίλα] το 239-229 π.Χ.). Την ίδια περίοδο, με τις απαιτήσεις της συνθήκης, ο μακεδονικός στρατός περιορίζεται σε 5.000 άνδρες και ο στόλος σε 5 μόνο πλοία, καθώς παραδίδονται όμηροι, έναντι αποζημίωσης 1.000 ταλάντων. Ωστόσο, το 183 π.Χ. καταλαμβάνεται η Πέτρα από τους Θεσσαλούς – Περραιβούς, ενώ ακόμη, ανακαταλαμβάνεται ολόκληρο το πέρασμα μέχρι το Πύθιο.

Το τέλος της ζωής του Φιλίππου Ε ́σημαδεύτηκε από μια οικογενειακή τραγωδία. Η μόνη αναφορά ενδοοικογενειακής δολοφονίας που υπάρχει για τους Αντιγονίδες. Ο Φίλιππος είχε αποκτήσει το μεγαλύτερο γιο του και κατοπινό του διάδοχο τον Περσέα, με την Πολυκρατεία από το Άργος, ενώ και με μια άλλη γυναίκα απέκτησε δυο κόρες και έναν γιο τον Δημήτριο, τον οποίο εκτέλεσε ο ίδιος ο Φίλιππος, για κατηγορίες συνωμοσίας. Συντετριμμένος πλέον από το θάνατο του γιού του και ηττημένος από τον Πρώτο και το Δεύτερο Μακεδονικό Πόλεμο, ο Φίλιππος αποθνήσκει στην Αμφίπολη το 179 π.Χ. και αφήνει το θρόνο στον διάδοχό του Περσέα. Ο Περσέας (212-162 π.Χ.) βασίλευσε κατά την περίοδο 179-168 π.Χ. και αποτέλεσε τον τελευταίο βασιλέα της Ελληνιστικής Μακεδονικής επαρχίας, γνήσιο διάδοχο της Δυναστείας των Αντιγονίδων.

Ως βασιλέας πλέον, ο Περσεύς, φρόντισε για την εξομάλυνση των σχέσεων του με τη Ρώμη, κυρίως όμως για την αποκατάσταση της εσωτερικής ηρεμίας και την ενίσχυση της επιρροής του στη νότια Ελλάδα. Η παραγραφή των χρεών, η αποφυλάκιση πολιτικών κρατουμένων και χρεοφειλετών, ο επαναπατρισμός των εξορίστων και των φυγάδων και τέλος η επιστροφή των περιουσιών ήταν μέτρα που τον έκαναν αγαπητό στο λαό του, αποδυναμώνοντας, όμως, παράλληλα τη φιλορωμαϊκή παράταξη της Μακεδονίας. Στα πλαίσια αυτών των σχεδίων του, το φθινόπωρο του 174 π.Χ. συνήψε συμμαχία με τους Βοιωτούς και νυμφεύθηκε τη Λαοδίκη, κόρη του Σέλευκου Δ ́Φιλοπάτορος.

Οι Ρωμαίοι εξασφαλίζουν την ουδετερότητα της νότιας Ελλάδος και το 171 π.Χ. είναι έτοιμοι να εκστρατεύσουν κατά της Μακεδονίας. Ο βίος του, έτσι, χαρακτηρίστηκε από τους αγώνες αντίστασης κατά της ρωμαϊκής εισβολής στον ελλαδικό χώρο και τη διασφάλιση των ακριτικών συνόρων της επικρατείας. Απώτερος στόχος του Περσέως ήταν η προετοιμασία του κράτους του για ενδεχόμενο νέο πόλεμο με τους Ρωμαίους. Οι κινήσεις του συνοδεύτηκαν από γενικότερο αναβρασμό των ελληνικών πόλεων - κρατών, ενάντια στη ρωμαϊκή κυριαρχία, πράγμα που έκανε τους Ρωμαίους, το 172 π.Χ., να λάβουν την απόφαση της ολοκληρωτικής κατάκτησης του μακεδονικού κράτους κι έτσι το ίδιο έτος, διαβαίνει με τα στρατεύματά του μέσω Πυθίου, Δολίχης, Αζώρου, Ελασσόνας και Τυρνάβου και φθάνει στη Θεσσαλία, όπου συγκρούεται με την εμπροσθοφυλακή των ρωμαϊκών δυνάμεων, του ύπατου Κράσου. Ο Περσέας κέρδισε την πρώτη μάχη, το 171 π.Χ. στη μάχη του Καλλίνικου, όπου αντιμετώπισε τις δυνάμεις του Πούμπλιου Λικίνιου Κράσσου.

Μετά από τη μάχη αυτή, ο Περσέας πρόσφερε ειρηνευτική συμφωνία στους Ρωμαίους, οι οποίοι την αρνήθηκαν. Το χειμώνα του 171 π.Χ., ο Περσέας παραμένει στη Φίλα που αποτελούσε σημαντική βάση των Μακεδονικών δυνάμεων και τη χρησιμοποιεί ως ορμητήριο του και οι Ρωμαίοι τροφοδοτούνται την ίδια εποχή από τη Θεσσαλία. Ο Περσέας αφήνει στρατεύματα στη Φίλα και ο ίδιος επιστρέφει στη Πέλλα, αποκλείοντας τις διόδους του Ολύμπου (ορεινή οδός Καλλιπεύκης - Λειβήθρων).

Επί δύο χρόνια η Φίλα αποκλείει την είσοδο των Ρωμαίων και η πειθαρχία του ρωμαϊκού στρατού βρίσκεται σε σύγχισει καθώς ακόμη ακυρώνεται το σχέδιο εισβολής στη κοιλάδα του Αλιάκμονα. Ωστόσο, ιδιαίτερα καθοριστικό ρόλο στην έκβαση των αποτελεσμάτων, έδωσε έπειτα, η πράξη του δωσίλογου Ευμένη Β ́ της Περγάμου, καταγγέλλοντας ανοιχτά τις ενέργειες του Περσέως στη Ρώμη. Σύντομα ξεσπά, ο Τρίτος Μακεδονικός Πόλεμος 171-168 π.Χ. Την ερχόμενη άνοιξη, σημειώνονται μάχες κοντά στα Φάλαννα της Λάρισας, μεταξύ του Περσέα και του Κράσσου, υπήρξε ισορροπία δυνάμεων με κανένα να μην αποκτά το πλεονέκτημα. Ακολούθησαν άγριες λεηλασίες των Ρωμαίων στη Στερεά Ελλάδα και η κατάκτηση της Βοιωτίας. Μόλις το καλοκαίρι του 169 π.Χ., ο Περσέας αναγκάστηκε να αποσυρθεί προς το Βορρά.

Ευκαιρία, λοιπόν, βρίσκει τον ίδιο χρόνο, ο Κόιντος Μάρκιος Φίλιππος να προχωρήσει στο εσωτερικό της Μακεδονίας, προς τη λίμνη Ασκουρίδα (το οροπέδιο της Καλλιπεύκης) στον Όλυμπο, στρατοπεδεύοντας μάλιστα τις δυνάμεις του μεταξύ Αζώρου και Δολίχης και αφού διέβη τη λίμνη, ο στρατός του ξέμεινε από προμήθειες κι έτσι υποχώρησε πίσω στα στενά των Τεμπών. Παράλληλα, ο Περσέας στρατοπεδεύει στο Δίον και ελέγχει τις ακτές των Λειβήθρων και του Ηρακλείου, μέχρι τη Φίλα, προσπαθώντας μάλιστα, να διαπραγματευτεί με τον Ευμένη της Περγάμου και τον Αντίοχο των Σελευκιδών, ώστε να συμμαχήσουν μαζί του, αλλά απέτυχε για ακόμα μια φορά. Κατάφερε ωστόσο, να εξαγοράσει την υποστήριξη του Ιλλυρού βασιλιά Γένθιου, το φθινόπωρο του 169 π.Χ., ο οποίος όμως γνώρισε την ήττα και αιχμαλωτίστηκε.

Οι Ρωμαίοι με τον Κόιντο Μάρκιο Φίλιππο στρατοπεδεύουν, πλέον, στα υψώματα, μεταξύ Ηρακλείου και Λειβήθρων, καθώς ο Περσέας εγκαταλείπει το Δίον και εγκαθίσταται στην Πύδνα, οι Ρωμαίοι μπαίνουν στο Δίον. Βλέποντας τον δρόμο ελεύθερο, μία μέρα διαδρομή του Μάρκιου Φιλίππου προς τον κατηφορικό ποταμό Μίτυν, καταλαμβάνει την επόμενη μέρα τις Αγασσές. Μία μέρα δρόμος προς τον ποταμό Άσκορδο, επιστρέφει πίσω στο Δίον και τη Φίλα και οι Αγασσαί επιστρέφουν στον Περσέα. Παραδίδονται, λοιπόν, τα φρούρια των Τεμπών και της Φίλας, εκτός από του Ηρακλείου.

Ο Ρωμαίος ύπατος αποσύρεται στην Φίλα, όπου υπάρχουν εφόδια και ο Περσέας επιστρέφει στο Δίον, όπου στρατοπεδεύει στον Ελπειό. Τότε, γίνεται πρόταση από τους Ρωμαίους να παραδοθεί το Ηράκλειο, γεγονός που δεν έγινε αποδεκτό από τους ίδιους τους Ηρακλειδείς. Επομένως, ο ύπατος Κοϊντος Μάρκος Φίλιππος, στέλνει τον Ποπίλιο από την Φίλα, προς το Ηράκλειο με δύο χιλιάδες οπλοφόρους. Στρατός και στόλος πολιορκούν το Ηράκλειο, στο οποίο δεν καταφθάνει βοήθεια από τον Περσέα.

Η άλωση του Ηρακλείου έγινε με τη χρήση πολιορκητικής χελώνας και η πόλις πιθανώς δεν καταστρέφεται πλήρως. Εκεί τέλος, εγκαθίσταται ο ρωμαϊκός στρατός και στόλος. Αφού ήδη έχει καταφθάσει ο στρατηγός Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος, μετακινείται από τη Φίλα και το Ηράκλειο στη νότια όχθη του Ενιππέα, όπου ανοίγονται φρέατα στις υπώρειες. Με ορμητήριο το Ηράκλειο, ο Αιμίλιος Παύλος παραπλανεί τον Περσέα και εισβάλλει στην κεντρική Πιερία από τα φυλασσόμενα Στενά της Πέτρας. Στις 22 Ιουνίου 168 π.Χ., λαμβάνει χώρα στη πεδιάδα της Πύδνας, η σημαντικότερη μάχη στην ιστορία, μεταξύ Ελλήνων και Ρωμαίων, που θα καθορίσει τη ροή της Ιστορίας για τους επόμενους αιώνες.

Ο Μακεδονικός Στρατός (30.000 φαλαγγίτες, 9.000 ψιλοί και 4.000 ιππείς), υπό τον βασιλέα Περσέα, συγκρούεται στον ποταμό Λεύκο (Μαυρονέρι), με τον Ρωμαϊκό στρατό (23.800 λεγεωνάριοι, 9.600 ψιλοί και 4.200 ιππείς), υπό τον ύπατο Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο. Η λαμπρή διαδρομή του Μακεδονικού Ελληνισμού, υποκύπτει στη ρωμαϊκή λαίλαπα. Ο ενθουσιασμός του Μακεδονικού Στρατού από την ευνοϊκή εξέλιξη τής πρώτης σύγκρουσης, παρέσυρε τον Περσέα να διατάξει γενική επίθεση των στρατευμάτων του. Οι Ρωμαίοι υποχωρώντας προς τα υψώματα, ανάγκασαν την συνοχή της Μακεδονικής Φάλαγγας να διασπαστεί. Αποτέλεσμα αυτής της διάσπασης, ήταν να αλλάξει η εξέλιξη της μάχης και το πεδίο να μετατραπεί σε τόπο σφαγής για τους Μακεδόνες.

Η ήττα αυτή, προήλθε κυρίως από την απουσία του Μακεδονικού ιππικού, της απειρίας των Μακεδόνων οπλιτών, που αποτελούταν κυρίως από εφήβους και ηλικιωμένους, και την έλλειψη ευελιξίας της Μακεδονικής φάλαγγας, σε σύγκριση με τις κόορτες των λεγεώνων, οι οποίες βασίζονταν στην ευελιξία των σχηματισμών τους. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, στο ζεύγος των Παράλληλων Βίων “Αιμίλιος Παύλος-Τιμολέων”, οι νεκροί υπολογίζονται περίπου σε 25.000, ενώ 5.000 συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι.

Οι Ρωμαίοι εκμηδένισαν, έτσι, πολιτικοστρατιωτικά την Μακεδονία και η Ρώμη κατέκτησε το τελευταίο ισχυρό προπύργιο τού Ελληνισμού. Μετά την ήττα των Ελλήνων στη Μάχη της Πύδνας, τερματίστηκε η μακεδονική κυριαρχία στην ηπειρωτική Ελλάδα και άρχισε η ρωμαϊκή διείσδυση και εδραίωση. Ο περήφανος μακεδονικός στρατός, εκφυλίστηκε σε μικρές συνοριακές φρουρές, ενώ οι Μακεδόνες ευγενείς εξαναγκάστηκαν να μεταφερθούν στη Ρώμη, μαζί με τους άρρενες απογόνους τους. Ο Μάξιμος, γιος του Αιμίλιου, καταστρέφει τις Αγασσές και το Αιγίνιο.

Ο Περσέας φεύγει στη Σαμοθράκη μαζί με την οικογένειά του, όπου έπειτα συλλαμβάνεται και διαπομπεύεται στον ρωμαϊκό θρίαμβο της Ρώμης. Πεθαίνει στις φυλακές της αγροτικής Άλβα Φουκέντιας το 162 π.Χ., χωρίς να του επιτραπεί η επιστροφή στη πατρώα γη. Εκεί, άφησαν και την τελευταίαν τους πνοή τα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας, εκτός του Αλεξάνδρου. Ο Ανδρίσκος ο Μακεδών, φερόμενος ως απόγονος του Περσέως, το 149 π.Χ., κατόρθωσε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα να σπάσει τη ρωμαϊκή κυριαρχία με τους επαναστατικούς αγώνες και τη εγκαθίδρυση στρατοπέδου στην Πύδνα, κατευθυνόμενος προς τη Θεσσαλία, που είχε οργανώσει με τις φιλελεύθερες ομάδες “αρματολών”. Επισυνάπτοντας, ο επαναστατικός αγώνας του Ανδρίσκου, απέτυχε σύντομα, δίνοντας τη δεύτερη μάχη της Πύδνας, όπου ηττήθηκε και η πόλις λεηλατήθηκε.

Η Μακεδονία, με τα διευρυμένα σύνορά της, καταλήγει σε ρωμαϊκή επαρχεία και ο πλούτος της μεταφέρεται στη Ρώμη, μέσω του Μέτελλου. Στα επόμενα χρόνια πραγματοποιήθηκε η επίσης αποτυχημένη επανάσταση του Αλεξάνδρου, το 142 π.Χ., ενώ κατά τον 1ο αιώνα, φυσικά φαινόμενα και σεισμοί, κατέστρεψαν ολοσχερώς την πόλη του Ορφέως, τα Λείβηθρα.

Έκτοτε, εγκαταλείπονται οριστικά και το Δίον γίνεται αποικία της Ρώμης. Οι επικράτειες των Ελληνικών μέχρι τότε πόλεων – κρατών καθυποτάχτηκαν πλήρως στη δύναμη της Ρώμης με όλες τις επακόλουθες κοινωνικοπολιτικές και πολιτισμικές συνέπειες, έως και τα χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Τον Ιούνιο του 2005, ανακαλύφθηκε ο τάφος του Περσέως, κατά μήκος της Via Valeria, κοντά στο Maqiliano de’ Marsi (L’ Aquila), από ερευνητές και αρχαιολόγους του ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού.

 

Άρθρα αναγνωστών Ιστορικά Μακεδονία

Ακολουθήστε το "Ο.Β." στο twitter και κάντε like στην σελίδα μας στο facebook και μάθετε πρώτοι όλα όσα συμβαίνουν!

Scroll to Top