Το ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο προκαλεί ξηρασίες και πλημμύρες, απειλώντας την αγροτική παραγωγή και την παγκόσμια οικονομία με τεράστιες απώλειες. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τους κινδύνους, απαιτώντας άμεση προετοιμασία από τις κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας και των προβλημάτων στην παραγωγή ενέργειας, καθώς οι επιπτώσεις αναμένεται να πλήξουν σοβαρά τις εφοδιαστικές αλυσίδες παγκοσμίως.
Ελ Νίνιο: Οικονομικές επιπτώσεις και κλιματική απειλή
Το ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο απειλεί την παγκόσμια οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια, προκαλώντας ακραίες καιρικές συνθήκες, ξηρασίες και πλημμύρες. Οι ειδικοί προειδοποιούν για ιστορικές θερμοκρασίες και συστημικούς κινδύνους που απαιτούν άμεση προετοιμασία από τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς, καθώς οι επιπτώσεις αναμένεται να επηρεάσουν τόσο τις φτωχές όσο και τις πλούσιες χώρες.
Η εξέλιξη του φαινομένου Ελ Νίνιο
Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο έχει ήδη διαμορφωθεί πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, με τους μετεωρολόγους να προειδοποιούν ότι ενδέχεται να αποδειχθεί ιστορικό. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων έχει εκδώσει προειδοποιήσεις για θερμοκρασίες υψηλότερες από το κανονικό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και των αρχών του φθινοπώρου. Παράλληλα, αναμένονται θερμοκρασίες 40 βαθμών Κελσίου και τροπικές νύχτες σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Το φαινόμενο εμφανίζεται κάθε δύο έως επτά χρόνια λόγω της εξασθένησης των αληγών ανέμων στον Ειρηνικό, αφήνοντας θερμότερα τα επιφανειακά νερά κοντά στις ακτές της Αμερικής. Αυτό προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το φετινό Ελ Νίνιο δείχνει ικανό να ανεβάσει τον παγκόσμιο θερμοστάτη σε νέα ρεκόρ, φέρνοντας ξηρασίες, πλημμύρες και επισιτιστική κρίση, πλήττοντας παράλληλα την παγκόσμια οικονομία.
Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε στο Science το 2023, δύο από τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο, του 1982 και του 1997, κόστισαν στην παγκόσμια οικονομία 4,1 και 5,7 τρισεκατομμύρια δολάρια αντιστοίχως. Οι απώλειες οφείλονταν κυρίως στην αγροτική παραγωγή εξαιτίας καυσώνων και πλημμυρών. Αν ο φετινός κύκλος αποδειχθεί εξίσου ισχυρός, όπως προβλέπουν η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός, οι επιπτώσεις αναμένονται ακόμα εντονότερες για όλες τις οικονομίες.
Το τελευταίο Ελ Νίνιο διήρκεσε από τον Μάιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024, συμβάλλοντας σε θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον Ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό που έσπασαν κάθε ρεκόρ. Αυτές οι συνθήκες πυροδότησαν μια σειρά από θανατηφόρους καύσωνες, δασικές πυρκαγιές και πλημμύρες σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ειδικοί τονίζουν ότι το φετινό Ελ Νίνιο δεν πρέπει να θεωρείται απλή επανάληψη, αλλά συστημικός κίνδυνος, ειδικά λόγω της αστάθειας στις αγορές ενέργειας και τροφίμων.
Το 2026 προβλέπεται να εξελιχθεί σε ένα από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ. Η Ευρώπη έχει ήδη βιώσει τις επιπτώσεις ενός θανατηφόρου καύσωνα τον Μάιο, με την Ισπανία να καταγράφει 101 θανάτους που αποδίδονται στη ζέστη, τον υψηλότερο αριθμό από το 2015.
Ξηρασία και επισιτιστική ανασφάλεια
Το Ελ Νίνιο δεν επηρεάζει μόνο τη θερμοκρασία, σύμφωνα με δημοσίευμα του Euronews. Εμπειρογνώμονες του Ινστιτούτου Εκπαίδευσης για το Νερό στην Ολλανδία προειδοποιούν ότι το φαινόμενο μπορεί να έχει σοβαρές δευτερογενείς επιπτώσεις, πυροδοτώντας ξηρασία, επισιτιστική ανασφάλεια και ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος. Βασικές καλλιέργειες όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κακάο είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες σε αυτές τις ακραίες συνθήκες.
Αυτό αποτελεί πηγή ανησυχίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εισάγει ετησίως τρόφιμα αξίας περίπου 188,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το Ινστιτούτο δραστηριοποιείται σε περιοχές που επηρεάζονται άμεσα και προειδοποιεί ότι η έλλειψη τροφίμων ενδέχεται να επιδεινωθεί τα επόμενα δύο χρόνια. Στη Νικαράγουα, για παράδειγμα, βασικές καλλιέργειες όπως ο αραβόσιτος και τα φασόλια ενδέχεται να αποτύχουν, οδηγώντας σε απώλεια εισοδήματος.
Η έλλειψη βροχής και η χαμηλή ροή στα ποτάμια σημαίνουν ότι οι αρδευόμενες καλλιέργειες στην Κολομβία, τη βορειοανατολική Βραζιλία και την Ινδία θα αντιμετωπίσουν σοβαρούς περιορισμούς. Οι αγρότες ενδέχεται να χρειαστεί να βασιστούν περισσότερο στα υπόγεια ύδατα, προκαλώντας ενδεχομένως υπερεκμετάλλευση των πόρων. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το φαινόμενο θα προκαλέσει σοβαρές παγκόσμιες ξηρασίες το 2026 και το 2027.
Η Ευρώπη δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς οι προβλέψεις για θερμότερο και ξηρότερο καιρό στην Ολλανδία και σε ολόκληρη την ήπειρο θα αυξήσουν τον κίνδυνο καύσωνα και δασικών πυρκαγιών. Όπως έδειξαν τα φαινόμενα του 2018 και του 2022, οι επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία είναι σημαντικές.
Ο αντίκτυπος στην ενέργεια και το ηλιακό παράδοξο
Η έλλειψη βροχοπτώσεων και η χαμηλή ροή των ποταμών μπορούν να οδηγήσουν σε εκτεταμένες ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η υδροηλεκτρική ενέργεια αποτελεί βασικό μέρος του ενεργειακού μείγματος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα κόστη και εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, καθώς οι προμηθευτές θα βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα όπως το πετρέλαιο και ο άνθρακας.
Λόγω της κλιματικής αλλαγής, αυτό συνέβη προτού ακόμα σχηματιστεί το φαινόμενο Ελ Νίνιο. Η Νορβηγία, που θεωρείται η μεγαλύτερη μπαταρία της Ευρώπης λόγω των φραγμάτων της, είδε τα αποθέματα χιονιού να πέφτουν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο δεκαετιών λόγω ενός ζεστού και ξηρού χειμώνα. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι αυτό δημιούργησε έλλειμμα 25 τεραβατωρών, ποσότητα που αντιστοιχεί στην τροφοδοσία 2,5 εκατομμυρίων νοικοκυριών για έναν χρόνο.
Η ακραία ζέστη μπορεί επίσης να μειώσει την παραγωγή ηλιακής ενέργειας λόγω του ηλιακού παράδοξου. Σύμφωνα με την Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια της πλατφόρμας wfy24.com, πρόκειται για μια παρανόηση ότι περισσότερος ήλιος σημαίνει πάντα περισσότερη ενέργεια. Τα φωτοβολταϊκά κύτταρα είναι ημιαγωγοί και χάνουν την αποδοτικότητά τους καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία. Για κάθε βαθμό πάνω από τους 25 βαθμούς Κελσίου, η απόδοση των ηλιακών πάνελ μειώνεται κατά περίπου 0,4 έως 0,5 τοις εκατό.
Ο δρ. Μίχα Βέρνερ, καθηγητής ανθεκτικότητας στην ξηρασία στο IHE Delft, τονίζει ότι το επερχόμενο Ελ Νίνιο υπενθυμίζει πως η ξηρασία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η χαμηλή ροή των ποταμών στην Ευρώπη θα μειώσει τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού, οδηγώντας σε περιορισμούς στη γεωργία και τη χρήση νερού ψύξης στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η ανάπτυξη ανθεκτικότητας απαιτεί δράση πριν ξεσπάσει η κρίση.
Προβλέψεις για πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία
Μετά την ανακούφιση στις αγορές από τη συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν για το Στενό του Ορμούζ, η ανακοίνωση της NOAA για προβλήματα λόγω του σούπερ Ελ Νίνιο επανήλθε στο προσκήνιο. Αν και βρισκόμαστε στις αρχές του κύκλου, οι επιπτώσεις αναμένεται να εξαπλωθούν ραγδαία, αυξάνοντας το κόστος τροφίμων και επιδεινώνοντας τους κινδύνους στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού.
Ο Ρόμπερτ Μούγκα, πολιτικός επιστήμονας και σύμβουλος κυβερνήσεων, έγραψε στο ιστολόγιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ ότι το Ελ Νίνιο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως μετεωρολογικό φαινόμενο. Οι τελευταίες προβλέψεις πρέπει να θεωρηθούν έγκαιρη προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις και τους οργανισμούς, ώστε να προετοιμαστούν για ένα σημαντικό συστημικό σοκ.
Η NOAA προέβλεψε πιθανότητα 63% οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπεράσουν τους 2 βαθμούς Κελσίου στον Ειρηνικό, σηματοδοτώντας ένα πολύ ισχυρό φαινόμενο. Αυτό αποτελεί κακό οιωνό, καθώς σύμφωνα με το Fortune, οι σωρευτικές επιπτώσεις αυτού του καιρικού φαινομένου στον 21ο αιώνα θα μπορούσαν να ανέλθουν σε οικονομικές απώλειες ύψους 84 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Οι αναλυτές του οίκου αξιολόγησης Fitch επισημαίνουν ότι ο αντίκτυπος θα είναι πιο σοβαρός στις φτωχότερες χώρες. Οι χώρες που βασίζονται στη γεωργία θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος και περισσότερες ζημιές. Ωστόσο, ο πληθωρισμός θα αποτελέσει παγκόσμιο πρόβλημα, με τις πλούσιες χώρες να νιώθουν επίσης το βάρος των υψηλότερων τιμών στα τρόφιμα.
Επιπλέον, το φαινόμενο έχει ιστορικά επιπτώσεις στη ναυτιλία λόγω των χαμηλών επιπέδων νερού σε κρίσιμα σημεία. Το Ελ Νίνιο του 2023 οδήγησε σε παρατεταμένη ξηρασία στην Κεντρική Αμερική, μειώνοντας τα επίπεδα νερού στη Διώρυγα του Παναμά σε ιστορικό χαμηλό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι καθημερινές διελεύσεις πλοίων να μειωθούν από 36 σε μόλις 24.
