Η κυβέρνηση, μέσω του Κυριάκου Πιερρακάκη, αιτήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την αξιοποίηση της ρήτρας διαφυγής για τη χρηματοδότηση κρίσιμων έργων. Αυτή η στρατηγική επιλογή επιτρέπει στη χώρα να επενδύσει σε αποθήκευση ενέργειας, ανανεώσιμες πηγές και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων. Για τον πολίτη, αυτό σημαίνει σταδιακή μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα και μόνιμη θωράκιση απέναντι στις ενεργειακές κρίσεις, αποφεύγοντας τις πρόσκαιρες επιδοτήσεις.
Ενεργειακή αναβάθμιση και υποδομές με τη νέα ρήτρα διαφυγής για την Ελλάδα
Η Ελλάδα αιτήθηκε επίσημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για τις ενεργειακές δαπάνες, εξασφαλίζοντας «ανάσα» ύψους 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης προωθεί μέσω αυτής της κίνησης επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας, αντικαθιστώντας τα έκτακτα επιδόματα με μόνιμες παρεμβάσεις.
Το αίτημα που απέστειλε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προς την Κομισιόν στοχεύει στην αξιοποίηση της ευελιξίας που παρέχεται στα κράτη-μέλη για την αντιμετώπιση των ενεργειακών κρίσεων. Η απόφαση αυτή, που ελήφθη σε ευρωπαϊκό επίπεδο τον περασμένο Ιούνιο, επιτρέπει τη χρηματοδότηση κρίσιμων έργων μέσω εθνικών πόρων, ενισχύοντας την εθνική στρατηγική για την ενέργεια.
Σε σχετική ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Κυριάκος Πιερρακάκης διευκρίνισε ότι το αίτημα αφορά την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει έργα συνολικής αξίας άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028, τα οποία επικεντρώνονται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες ευρώ έως το 2028, τα οποία θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους και αφορούν μεταξύ άλλων: -αποθήκευση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές -εξοικονόμηση ενέργειας -ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων -έργα υποδομών».
Ποιες δαπάνες αφορά, ποιες αποκλείονται
Οι προγραμματισμένες επενδύσεις για την ενεργειακή θωράκιση της χώρας καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τεχνικών παρεμβάσεων. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η αναβάθμιση των ενεργειακών κτιριακών υποδομών, καθώς και κρίσιμα έργα διασύνδεσης, όπως η εγκατάσταση μπαταριών στα νησιά. Ο ακριβής κατάλογος των έργων που θα λάβουν χρηματοδότηση τελεί υπό την τελική έγκριση της Κομισιόν, με τα συναρμόδια υπουργεία να προετοιμάζουν τις λεπτομέρειες για τις επόμενες εβδομάδες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καταθέσει αναλυτικό κατάλογο με τις επιλέξιμες δράσεις που μπορούν να ενταχθούν στον σχεδιασμό. Στις προτεραιότητες εντάσσονται μεγάλα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η χρήση μπαταριών για την αποθήκευση ρεύματος που εξασφαλίζουν σταθερότητα στο δίκτυο, καθώς και η αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων για την ελαχιστοποίηση των απωλειών.
Παράλληλα, προωθούνται επιδοτήσεις προς πολίτες και επιχειρήσεις με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Τα προγράμματα περιλαμβάνουν την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας ή ηλιακούς συλλέκτες, την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας μέσω φωτοβολταϊκών με μπαταρίες, καθώς και την υποστήριξη της ηλεκτροκίνησης. Οι παρεμβάσεις αυτές θεωρούνται επιλέξιμες εφόσον αποδεδειγμένα μειώνουν το ενεργειακό αποτύπωμα.
Αντιθέτως, το πλαίσιο αποκλείει ρητά ορισμένες δαπάνες
- οριζόντιες επιδοτήσεις ρεύματος και καυσίμων.
- μειώσεις ΦΠΑ στην ενέργεια.
- μέτρα για την κατανάλωση που δεν παράγουν διαρθρωτικό αποτέλεσμα.
Από τα pass στις μόνιμες παρεμβάσεις
Η δυνατότητα χρήσης της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια αφορά περιορισμένο αριθμό κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, δικαίωμα πρόσβασης έχουν μόνο 18 από τις 27 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, οι οποίες έχουν ήδη ενεργοποιήσει τη ρήτρα για τον τομέα της Άμυνας. Η ευελιξία αυτή προσφέρει δημοσιονομικό περιθώριο για επενδύσεις που προσφέρουν μόνιμη ανακούφιση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αποφεύγοντας τη λογική των έκτακτων επιδομάτων.
Η διαδικασία έγκρισης των έργων ακολουθεί συγκεκριμένα τυπικά βήματα. Μετά την υποβολή του αιτήματος από το κράτος-μέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά σε αξιολόγηση εντός ενός μηνός, ενώ ακολουθεί η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με την εφαρμογή των δράσεων να παρακολουθείται στενά από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ρήτρα δεν παρέχει πρόσθετα κεφάλαια, αλλά επιτρέπει την απόκλιση από τους δημοσιονομικούς στόχους, ώστε να αυξηθούν οι δημόσιες δαπάνες στον τομέα της ενέργειας. Το όριο της δημοσιονομικής ευελιξίας ανέρχεται έως το 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά έως το 2028, με μέγιστο όριο το 0,3% ανά έτος, εντασσόμενο στο ευρύτερο κοινό «ταβάνι» του 1,5% του ΑΕΠ που ισχύει για τις αμυντικές και ενεργειακές δαπάνες.
