Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας που διενήργησε το ανεξάρτητο think tank «Friends of Europe», οι συντάξεις αποτελούν πηγή έντονου προβληματισμού για τους νέους Ευρωπαίους. Η μελέτη καταγράφει ότι η πλειονότητα των πολιτών ηλικίας 18 έως 35 ετών στερείται επαρκούς ενημέρωσης γύρω από τη λειτουργία του ασφαλιστικού συστήματος, εκφράζοντας παράλληλα βαθιά αβεβαιότητα για τη μελλοντική επάρκεια των απολαβών τους.
Η έλλειψη γνώσης γύρω από το ασφαλιστικό σύστημα
Παρά το γεγονός ότι ένα ποσοστό της τάξης του 22% τοποθετεί το συνταξιοδοτικό ζήτημα στις πρώτες θέσεις των προσωπικών του μελημάτων, το 30% των συμμετεχόντων στην έρευνα παραδέχεται πως κατέχει ιδιαίτερα φτωχές γνώσεις αναφορικά με τους μηχανισμούς και τον τρόπο λειτουργίας του. Τα χαμηλότερα επίπεδα ενημέρωσης εντοπίζονται στους νέους από τη Δανία και τη Γαλλία, με τα ποσοστά άγνοιας να διαμορφώνονται στο 34% και 33% αντίστοιχα. Στον αντίποδα, οι ερωτηθέντες από την Ιταλία και την Ισπανία εμφανίζονται πιο σίγουροι, δηλώνοντας ότι κατέχοuν την καλύτερη πληροφόρηση επί του θέματος.
Στο πλαίσιο της συλλογής των στοιχείων, ένας Γάλλος πολίτης εξέφρασε την έντονη ανησυχία του, επισημαίνοντας ότι το υφιστάμενο μοντέλο έχει πάψει πλέον να είναι λειτουργικό για τη δική του γενιά αλλά και για όσες θα ακολουθήσουν. Ο ίδιος συμπλήρωσε πως αισθάνεται ότι οι νέοι καλούνται σήμερα να πληρώσουν το κόστος που προκύπτει από λανθασμένες πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις του παρελθόντος. Η συγκεκριμένη μελέτη, η οποία φέρει τον τίτλο «Voices for Choices 2026», βασίστηκε σε δείγμα 2.000 ατόμων από τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Ισπανία.
Εισφορές χωρίς εμπιστοσύνη και προσδοκίες επάρκειας
Τα δεδομένα που δημοσιεύει το euronews αποκαλύπτουν μια σημαντική αντίφαση, καθώς οι νέοι φαίνεται να χρηματοδοτούν δομές τις οποίες αντιμετωπίζουν με έντονη δυσπιστία. Σχεδόν οι μισοί από τους συμμετέχοντες έχουν ήδη ξεκινήσει να καταβάλλουν εισφορές σε κάποιο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα. Αντίθετα, μόλις ένα μικρό ποσοστό της τάξης του 9% δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν έχει την πρόθεση να προχωρήσει σε κάποια ανάλογη κίνηση στο μέλλον.
Ωστόσο, η συμμετοχή αυτή δεν συνοδεύεται από αισιοδοξία:
- Μόνο το 17% των εργαζομένων πιστεύει ότι τα χρήματα που θα λάβει στο τέλος του εργασιακού του βίου θα επαρκούν για τις ανάγκες του.
- Το 43% των ερωτηθέντων προεξοφλεί ότι η μελλοντική του σύνταξη θα είναι ελλιπής και ανεπαρκής.
- Πάνω από ένας στους τέσσερις Δανούς θεωρεί ότι οι αποδοχές του θα είναι ικανές να καλύψουν τις ανάγκες της τρίτης ηλικίας.
- Περισσότεροι από ένας στους τρεις Ιταλούς εκφράζουν την ακριβώς αντίθετη άποψη, περιμένοντας σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.
Η βασική διαπίστωση της έρευνας συμπυκνώνεται στο ότι οι πολίτες νιώθουν πως αναγκάζονται να αποταμιεύουν πόρους σε έναν κρατικό μηχανισμό στον οποίο δεν τρέφουν καμία απολύτως εμπιστοσύνη.
Η ανομοιομορφία των εισοδημάτων και οι τάσεις για μεταρρύθμιση
Σύμφωνα με πρόσφατες καταγραφές του ΟΟΣΑ, οι πηγές από τις οποίες βιοπορίζονται οι ηλικιωμένοι στην Ευρώπη παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις από χώρα σε χώρα. Σε γενικές γραμμές, οι κρατικές μεταβιβάσεις, όπως οι συντάξεις που υπολογίζονται βάσει των μισθών, καλύπτουν κατά μέσο όρο το 56% του εισοδήματος των ηλικιωμένων, ενώ οι ιδιωτικές επαγγελματικές παροχές (υποχρεώσεις λόγω θανάτου ή εταιρικά προγράμματα) αντιπροσωπεύουν το 7%. Σε κράτη όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γαλλία και το Λουξεμβούργο, το ποσοστό των δημόσιων μεταβιβάσεων αγγίζει το 80% των συνολικών πόρων των συνταξιούχων.
Δεδομένου ότι οι σημερινοί νέοι απέχουν αρκετά χρόνια από την αποχωρήση από την εργασία, οι εκτιμήσεις τους για το πόσο θα χρειαστεί να δουλέψουν διαφέρουν σημαντικά. Στη Δανία και την Ιταλία οι εργαζόμενοι προετοιμάζονται για τη μεγαλύτερη σε διάρκεια επαγγελματική πορεία, ενώ στη Γαλλία και την Πολωνία επικρατεί η προσδοκία για μια πιο πρόωρη συνταξιοδότηση.
Η ανάγκη για ριζικές αλλαγές στο σύστημα υποστηρίζεται από την πλειονότητα των ερωτηθέντων σε Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία, Πολωνία και Γαλλία, οι οποίοι κρίνουν το παρόν πλαίσιο ως ανεπαρκές. Στον αντίποδα, το 43% των Δανών εμφανίζεται ικανοποιημένο, θεωρώντας ότι οι υφιστάμενες δομές λειτουργούν σωστά και δεν απαιτούν παρεμβάσεις.
Όσον αφορά το κόστος μιας ενδεχόμενης μεταρρύθμισης, οι γνώμες είναι μοιρασμένες. Το 45% τάσσεται υπέρ λύσεων που αποφεύγουν τα σκληρά και μη δημοφιλή μέτρα –με τη Γαλλία και τη Δανία να προβάλλουν τη μεγαλύτερη αντίσταση σε αυστηρές ρυθμίσεις– ενώ το 40% υποστηρίζει ότι οι αλλαγές πρέπει να προχωρήσουν άμεσα, ακόμη και αν αυτό προϋποθέτει επώδυνες πολιτικές αποφάσεις.
Η γήρανση του πληθυσμού και η εργασιακή ανασφάλεια
Η τρέχουσα συζήτηση για το μέλλον του ασφαλιστικού στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επηρεάζεται μόνο από το δημογραφικό πρόβλημα και τη γήρανση των πολιτών, αλλά συνδέεται άρρηκτα και με τις νέες συνθήκες που επικρατούν στην αγορά εργασίας. Η εξάπλωση των επισφαλών μορφών απασχόλησης, οι χαμηλές αμοιβές και τα μεγάλα διαστήματα ανεργίας στερούν από τους νέους τη δυνατότητα να θεμελιώσουν σταθερά και ισχυρά ασφαλιστικά δικαιώματα. Τα στοιχεία της Eurostat επιβεβαιώνουν ότι οι νεότερες ηλικιακές ομάδες στην ΕΕ έρχονται αντιμέτωπες με σαφώς υψηλότερα επίπεδα εργασιακής αβεβαιότητας σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιλέγουν μετά το 2024 να στρέψουν το ενδιαφέρον τους προς την ενίσχυση των ιδιωτικών και επαγγελματικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων. Η τάση αυτή μαρτυρά ότι το μελλοντικό μοντέλο θα στηρίζεται λιγότερο στην αποκλειστική κρατική μέριμνα και περισσότερο στην ατομική αποταμιευτική ικανότητα και την προσωπική οικονομική ισχύ του κάθε ατόμου.
Κατά συνέπεια, η διαδικασία συνταξιοδότησης στην Ευρώπη μετατρέπεται σε έναν γρίφο με μεγάλες δυσκολίες και μειωμένη προβλεψιμότητα για τις νέες γενιές. Στο τέλος της διαδρομής αυτής, το παραδοσιακό κοινωνικό κράτος, που αποτελούσε διαχρονικά έναν από τους κεντρικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαίνεται να περιορίζει σταδιακά τον καθολικό και προστατευτικό του χαρακτήρα, αφήνοντας εκτεθειμένες ολοένα και περισσότερες κοινωνικές ομάδες στις μεταβολές της οικονομίας και της εργασίας.
