Φιλική εταιρεία

Σε λίγες μέρες θα γιορτάσουμε την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, ενός γενναίου, αιματηρού  και ηρωικού αγώνα που στέφθηκε από επιτυχία ύστερα από μακροχρόνιους πολέμους με τους Οθωμανούς κατακτητές.

του Κων/νου Τζέκη

Κατά την άποψή μου κακώς ονομάζεται Τουρκοκρατία, αφού στην Αυτοκρατορία που μας κράτησε επί 400 και πλέον χρόνια σκλαβωμένους, συμμετείχαν πλείστα όσα έθνη που απάρτιζαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία (Άραβες, Σύριοι, Αιγύπτιοι, Κούρδοι, Αλβανοί, Τούρκοι).

Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι  ο σπόρος της Επανάστασης  ριζώθηκε και καρποφόρησε λόγω της Φιλικής Εταιρείας. Μάλλον έχουν δίκιο. Αλλά ποια ήταν η Φιλική Εταιρεία;

Τρεις μικρέμποροι, ο Σκουφάς που θα χαρακτηρίζονταν «οργανωτικός», ο Τσακάλωφ που θα ονομάζονταν «διανοούμενος επαναστάτης» και ο Ξάνθος, συναντήθηκαν σε ένα κτίριο της Οδού Κράσνη (πάροδος Ν.18) στις αρχές του Φθινοπώρου του έτους 1814. Σκοπός της συνάντησής τους ήταν η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας. Το σχέδιο και ο σκοπός της εταιρείας ήταν η απελευθέρωση της πατρίδος.

Η Εταιρεία παίρνει ο συνθηματικό όνομα «Ναός». «Διδασκαλία» ονομάζουν τους τρόπους μύησης, τα σημεία αναγνώρισης των εταίρων και τους όρκους, ενώ φτιάχνουν μυστικό αλφάβητο, κρυπτογραφικό κώδικα και συντάσσουν το τυπικό μέρος των όρκων και της μύησης.

«Γενικός Επίτροπος της Αρχής» ονομάζονταν ο πρώτος βαθμός. Αφού αρνήθηκε να δεχθεί τη θέση αυτή ο Καποδίστριας, η θέση προσφέρεται στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος και την αποδέχεται.

«Οι ιερείς των Ελευσινίων» αποτελούν τον δεύτερο βαθμό. Στη θέση αυτή βρίσκουμε τους Τσακάλωφ με το συνθηματικό όνομα ΑΒ, Ο Σκουφάς με το όνομα ΑΓ και ο Ξάνθος με το όνομα ΑΔ.

Το έτος 1816 θα προστεθούν και οι:

ΑΕ Κομιζόπουλος, έμπορος (Επαμεινώνδας)

ΑΖ Άνθιμος Γαζής, διανοούμενος ιερωμένος και εκδότης του

« Λόγιου Ερμή»

ΑΘ Γαλάτης (Δημητρίου)

ΑΙ Αναγνωστόπουλος, εμποροϋπάλληλος ( Ιωακείμ)

ΑΚ Σέκερης, μεγαλέμπορος (Καλόβουλος)

ΑΛ Λεβέντης, διανοούμενος

ΑΜ Γρηγόριος Δικαίος- Παπαφλέσσας ( Αρμόδιος)

ΑΞ Πατζιμάδης, έμπορος (Ξενοφωνίδης)

«Υπέρτατη αρχή» ονομάζεται ο «Επίτροπος» και οι έντεκα «Ιερείς των Ελευσινίων». Η Υπέρτατη αρχή αποφασίζει δημοκρατικά και συλλογικά ενώ κατά τον ίδιο τρόπο καθοδηγείται η «Εταιρεία». Κανένα από τα μέλη της αρχής δεν θα αποφάσιζε για κήρυξη της επανάστασης αν προηγουμένως δεν είχε τη σύμφωνη γνώμη και των «άλλων κινούντων αδελφών». Σε περίπτωση διαφωνίας θα ίσχυε η γνώμη της πλειοψηφίας.

Όρος για τους μυημένους ήταν η υποχρέωσή τους να μην μάθουν ποτέ τα πρόσωπα της Υπέρτατης αρχής.

Κάτω από την υπέρτατη αρχή βρίσκονταν οι «Ποιμένες», οι «Απόστολοι» και οι «Ιερείς» που δεν ήταν οπωσδήποτε  ιερωμένοι. Αυτοί είχαν υποχρέωση να μυήσουν ο καθένας από 4-5 νέα μέλη, τα οποία δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους, χωρίς την μεσολάβηση του «Ιερέα» τους.

Κάτω από τους ιερείς βρίσκονταν τέσσερις βαθμοί: ‘Αρχηγός Αφιερωμένων» (κλεφτοκαπετάνιος), «Αφιερωμένος» (κλέφτης),  «Συστημένος» (ο εγγράμματος), «Βλάμης» ( ο αναλφάβητος). Ο συνολικός αριθμός των μελών, λόγω της μυστικότητας της Οργάνωσης, παραμένει άγνωστος. Όμως γνωρίζουμε ότι υπάρχουν 1.096 γνωστά ονόματα.

Το μυστικό αλφάβητο των Φιλικών αντιστοιχεί στα γράμματα του Ελληνικού Αλφαβήτου, αλλά και σε αριθμούς. Ειδικότερα στο Α του αλφαβήτου, αντιστοιχεί το Η ( του αλφαβήτου των Φιλικών), στο Β του αλφαβήτου, αντιστοιχεί το Ζ (των Φιλικών) στο Ζ το 1, στο Ψ το 9 Α κλπ.

Εξυπακούεται ότι ο κρυπτογραφικός κώδικας ήταν ευρηματικός και πολύ μεγάλος.

Η Φιλική Εταιρεία ήταν αναγκαιότητα για την προετοιμασία της Επανάστασης και ως εκ τούτου, ο Ελληνικός Λαός που διψούσε για Ελευθερία, αγκάλιασε την Εταιρεία. Μαύρη σελίδα παρέμειναν οι …. δυστυχείς Γρηγόριος ο Ε΄, Ιερεμίας, Ιωσήφ, Παϊσιος και τα υπόλοιπα μέλη της Οικουμενικής Συνόδου που στις 23 Μαρτίου 1821 αφόρισαν την Φιλική Εταιρεία.

Όσο και να προσπαθήσουμε, μάλλον, δεν θα μάθουμε ποτέ, όσο και να προσπαθήσουμε, όσα ενδεχομένως θα θέλαμε για τις οργανώσεις που σχημάτισαν ή προσπάθησαν να σχηματίσουν οι Έλληνες εκείνοι που οραματίσθηκαν την απελευθέρωση της χώρας μας από τους Οθωμανούς και θεωρούσαν χρέος τους να δράσουν για την επίτευξη αυτού του ακατόρθωτου για πολλούς στόχου.

Λίγα, αποσπασματικά και μάλλον χωρίς αξιοπιστία  στοιχεία που έφθασαν στις μέρες μας αφού μπόρεσαν να διατρύσουν το χρόνο, δίνουν το αχνό περίγραμμα των προσπαθειών ορισμένων ανθρώπων.

Στις 22 Ιανουαρίου 1732 οι Ρωσικές Αρχές συνέλαβαν στην Πετρούπολη ως κατάσκοπο για λογαριασμό της Σουηδίας, έναν Έλληνα από την Μυτιλήνη, ονόματι Στέφανο Σεραφείμ  και αφού ανακρίθηκε καταδικάσθηκε στις αρχές Ιουλίου σε ισόβια δεσμά σε φυλακή της Σιβηρίας. Σε έρευνα που διενήργησε η Αστυνομία κατά τη σύλληψη του Σεραφείμ, βρέθηκαν στο σπίτι του πολλές επιστολές  γραμμένες μεταξύ των ετών 1709 και 1731, στις οποίες γίνονταν αναφορά για σταθερότητα και πίστη των Ελλήνων στο ένδοξο έθνος τους και πίστη στην Εταιρεία για την τήρηση κάποιων μυστικών.

Σε σχετική ερώτηση των ανακριτικών αρχών ο Σεραφείμ απάντησε ότι τα έγγραφα αυτά ήταν: « ορκοδοσίαι εκείνων οίτινες δι’ εμού ωρκίσθησαν να είνε πιστοί τω ημετέρω έθνει και ευνοίκώς διακείμενοι τη απελευθερώσει της πατρώας χώρας και θρησκείας».ΣΣ Τα ανωτέρω μεταφέρθηκαν αυτολεξεί από τη μετάφραση του Κ. Παλαιολόγου, άρθρου του ιστορικού Γ. Γεσίποφ, από το 4ο τεύχος του ρωσικού περιοδικού «Αρχαία και νέα Ρωσία» έτους 1876. Ακόμη ισχυρίζεται ο Σεραφείμ ότι πολλά ακόμη βρίσκονται στα χέρια των «πληρεξουσίων αντιπροσώπων», ότι οι μυημένοι τηρούσαν άκρα μυστικότητα προκειμένου να μη θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή των μυημένων αδελφών και ιδιαίτερα εκείνων που τη χρηματοδοτούσαν χωρίς να γνωρίζουν τον πραγματικό της σκοπό.