Στην εφημερίδα «Ολύμπιο Βήμα» φιλοξενούμε τον συγγραφέα κύριο Γιώργο Δ. Λεμπέση, με αφορμή το βιβλίο του «Ο κύκλος που ήθελε να γίνει κύκλος», σε εικονογράφηση της Κλαίρης Μπαρόλα (iopi). Πρόκειται για μια ιστορία που, παρότι απευθύνεται με απλότητα και τρυφερότητα στα παιδιά, ανοίγει έναν διάλογο και με τους ενήλικες, καθώς μιλά για την αυτογνωσία, την αποδοχή, τη συντροφικότητα και την αναζήτηση εκείνης της εσωτερικής πληρότητας που όλοι, κάποια στιγμή, αναζητούμε.
Στο «Ο κύκλος που ήθελε να γίνει κύκλος», ένας κύκλος δεν μπορεί να κινηθεί όπως θα ήθελε. Κάτι του λείπει, κάτι τον κρατά πίσω, κάτι δεν τον αφήνει να κυλήσει. Η συνάντησή του με μια γραμμή γίνεται η αρχή μιας διαδρομής που δεν αφορά μόνο τη μορφή, αλλά την ίδια την ύπαρξη. Μέσα από σχήματα που αποκτούν φωνή και ψυχή, ο Γιώργος Δ. Λεμπέσης δημιουργεί ένα παραμύθι που μιλά για την αίσθηση της έλλειψης, για το θάρρος της προσφοράς και για την αλήθεια πως καμία ολοκλήρωση δεν έχει νόημα όταν αποκλείει τον άλλον.
Η ιστορία ξεδιπλώνεται συμβολικό τρόπο, χωρίς να επιβάλλει τα νοήματά της. Αντίθετα, αφήνει τον αναγνώστη να σταθεί μέσα της, να αναγνωρίσει δικά του κενά, δικούς του φόβους, δικές του ανάγκες. Ο κύκλος και η γραμμή γίνονται μορφές μιας βαθιά αναζήτησης: πώς βρίσκουμε τον δρόμο μας, πώς δεχόμαστε αυτό που είμαστε, πώς αγαπάμε χωρίς να κρατάμε τον άλλον δέσμιο και πώς προχωράμε ακόμη κι όταν η διαδρομή μάς ζητά να αλλάξουμε.
Συνέντευξη στη Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κύριε Λεμπέση, στο βιβλίο σας επιλέγετε έναν κύκλο που δεν μπορεί να κυλήσει όπως θα ήθελε. Πώς γεννήθηκε αυτή η εικόνα και τι θέλατε να συμβολίσει μέσα στην ιστορία;
Γ.Λ.: Η εικόνα γεννήθηκε πολύ πριν γίνει βιβλίο. Πάντα με συγκινούσαν οι άνθρωποι που, ενώ στα μάτια των άλλων φαίνονται «ολόκληροι», μέσα τους νιώθουν πως κάτι λείπει. Σκέφτηκα λοιπόν έναν κύκλο που είναι, θεωρητικά, το πιο ολοκληρωμένο σχήμα. Κι όμως, δεν μπορεί να κυλήσει. Εκεί άρχισε η ιστορία.
Ήθελα να μιλήσω για όλους μας. Για τις στιγμές που πιστεύουμε ότι το πρόβλημα βρίσκεται στην εμφάνιση, στις επιτυχίες ή σε όσα αποκτήσαμε, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας. Ο κύκλος δεν ψάχνει να γίνει κάποιος άλλος. Ψάχνει να ανακαλύψει τι πραγματικά χρειάζεται για να προχωρήσει.
Ο ήρωάς σας νιώθει πως κάτι του λείπει, πως δεν είναι ακόμη αυτό που θα ήθελε να είναι. Πιστεύετε ότι αυτή η αίσθηση της έλλειψης είναι κάτι που μπορεί να αγγίξει τόσο ένα παιδί όσο και έναν ενήλικα;
Γ.Λ.: Νομίζω πως είναι ένα από τα πιο ανθρώπινα συναισθήματα που υπάρχουν. Ένα παιδί μπορεί να νιώθει ότι δεν είναι αρκετά καλό, αρκετά δυνατό ή αρκετά αποδεκτό. Ένας ενήλικας κάνει ακριβώς το ίδιο, απλώς το κρύβει καλύτερα.
Η διαφορά είναι ότι τα παιδιά έχουν ακόμη την ελευθερία να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο. Οι μεγάλοι, πολλές φορές, έχουν πείσει τον εαυτό τους ότι η ιστορία έχει ήδη γραφτεί. Αν αυτό το παραμύθι καταφέρει να θυμίσει και στους δύο ότι η έλλειψη δεν είναι καταδίκη αλλά αφετηρία, τότε έχει πετύχει τον σκοπό του.
Η γραμμή δεν εμφανίζεται απλώς ως ένα ακόμη σχήμα, αλλά ως παρουσία που αλλάζει τη διαδρομή του κύκλου. Θέλατε μέσα από αυτή τη σχέση να μιλήσετε για τη δύναμη της συνύπαρξης και της προσφοράς;
Γ.Λ.: Ακριβώς. Πιστεύω πως οι σημαντικότεροι άνθρωποι της ζωής μας δεν είναι εκείνοι που μας αλλάζουν, αλλά εκείνοι που μας βοηθούν να γίνουμε περισσότερο ο εαυτός μας.
Η γραμμή δεν έρχεται να σώσει τον κύκλο. Δεν τον διορθώνει. Δεν τον ολοκληρώνει επειδή εκείνος είναι ελλιπής. Του προσφέρει κάτι από τον εαυτό της και μαζί δημιουργούν μια νέα δυνατότητα. Αυτή είναι, για μένα, η ουσία κάθε αληθινής σχέσης. Η συνεργασία αντί της κυριαρχίας.
Το παραμύθι σας δείχνει πως η ολοκλήρωση δεν έρχεται πάντα με τον τρόπο που φανταζόμαστε. Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς να περάσει στα παιδιά το μήνυμα ότι δεν χρειάζεται να γίνουμε «τέλειοι» για να έχουμε αξία;
Γ.Λ.: Ζούμε σε μια εποχή που τα παιδιά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν κάτι. Να είναι οι καλύτεροι, οι πιο όμορφοι, οι πιο επιτυχημένοι.
Εγώ θα ήθελα να μεγαλώσουν γνωρίζοντας κάτι πολύ πιο απλό. Η αξία τους δεν ξεκινά όταν γίνουν τέλειοι. Υπάρχει ήδη. Η εξέλιξη δεν είναι προσπάθεια να αποδείξουμε ότι αξίζουμε. Είναι ένας όμορφος τρόπος να γνωρίσουμε καλύτερα αυτό που ήδη είμαστε.
Μέσα στην ιστορία υπάρχει μια αγάπη που δεν κρατά, δεν περιορίζει και δεν ζητά ανταλλάγματα, αλλά βοηθά τον άλλον να συνεχίσει τον δρόμο του. Πόσο δύσκολο είναι να μιλήσουμε στα παιδιά για μια τέτοια μορφή αγάπης, που δεν είναι κτητική αλλά απελευθερωτική;
Γ.Λ.: Τα παιδιά την καταλαβαίνουν πολύ πιο εύκολα από τους μεγάλους. Οι μεγάλοι είμαστε εκείνοι που έχουμε μπερδέψει την αγάπη με την κατοχή, τον έλεγχο ή τον φόβο της απώλειας.
Ήθελα να δείξω ότι μπορείς να αγαπάς κάποιον χωρίς να τον κρατάς κοντά σου από ανάγκη. Να χαίρεσαι επειδή τον βλέπεις να προχωρά, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι ο δρόμος του δεν είναι πάντα ο ίδιος με τον δικό σου. Αυτή η αγάπη απαιτεί γενναιότητα. Και πιστεύω ότι αξίζει να τη γνωρίσουν τα παιδιά από νωρίς.
Τα γεωμετρικά σχήματα στο βιβλίο σας αποκτούν συναίσθημα, επιθυμία, αγωνία και τρυφερότητα. Γιατί επιλέξατε την αλληγορία των σχημάτων για να μιλήσετε για τόσο ανθρώπινα ζητήματα, όπως η αποδοχή, η μοναξιά και η ανάγκη να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο;
Γ.Λ.: Γιατί τα σχήματα δεν κουβαλούν προκαταλήψεις. Δεν έχουν ηλικία, φύλο, καταγωγή ή κοινωνική θέση. Έτσι ο αναγνώστης μπορεί να δει τον εαυτό του μέσα τους χωρίς να τον εμποδίζει τίποτα.
Η αλληγορία έχει αυτή τη μαγική δύναμη. Μιλά για όλους, χωρίς να δείχνει κανέναν. Και πολλές φορές ένα παιδί θα καταλάβει ένα δύσκολο συναίσθημα πολύ πιο εύκολα μέσα από έναν κύκλο ή μια γραμμή, παρά μέσα από έναν άνθρωπο που του μοιάζει.
Το «Ο κύκλος που ήθελε να γίνει κύκλος» είναι ένα παραμύθι που μπορεί να διαβαστεί διαφορετικά από ένα παιδί και διαφορετικά από έναν ενήλικα. Πιστεύετε ότι η δύναμη της παιδικής λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία, την ανάγνωση και τον ίδιο τους τον εαυτό; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Γ.Λ.: Πιστεύω ότι η παιδική λογοτεχνία δεν εκπαιδεύει μόνο παιδιά. Συχνά θυμίζει και στους μεγάλους όσα ξέχασαν στην πορεία.
Τα καλύτερα παιδικά βιβλία δεν δίνουν απαντήσεις. Γεννούν ερωτήσεις που μεγαλώνουν μαζί με τον αναγνώστη. Ένα παιδί μπορεί να δει μια όμορφη ιστορία για δύο σχήματα. Ένας ενήλικας μπορεί να διαβάσει το ίδιο βιβλίο και να αναγνωρίσει μια ολόκληρη διαδρομή ζωής.
Αυτό είναι και το όνειρό μου ως συγγραφέα. Να γράφω ιστορίες που δεν τελειώνουν όταν κλείνει το βιβλίο, αλλά συνεχίζουν να συνοδεύουν τον αναγνώστη. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, τα πιο σημαντικά βιβλία δεν είναι εκείνα που μας λένε τι να σκεφτούμε. Είναι εκείνα που μας βοηθούν να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τον εαυτό μας.
