Η Ελλάδα επιβάλλει έναν από τους υψηλότερους συντελεστές Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα η τιμή της αμόλυβδης να παραμένει δυσβάσταχτη για τους οδηγούς. Οι τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου στα 2,149 ευρώ ανά λίτρο για την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και στα 2,108 ευρώ για το πετρέλαιο κίνησης, ενώ το Brent πλησιάζει τα 107 δολάρια το βαρέλι λόγω των επιθέσεων σε υποδομές της Σαουδικής Αραβίας.
Το πετρέλαιο, όμως, είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Η άλλη είναι η φορολογία. Και στην περίπτωση της Ελλάδας πρόκειται για μία από τις βαρύτερες φορολογικές επιβαρύνσεις στην Ευρώπη.
Από πού ξεκίνησε η μεγάλη αύξηση
Το 2001, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στην αμόλυβδη βρισκόταν στα 296 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, δηλαδή στα 29,6 λεπτά ανά λίτρο.
Η συστηματική ανοδική πορεία ξεκίνησε ουσιαστικά επί κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή. Με τον νόμο 3483/2006 καθορίστηκε μία κλιμακωτή αύξηση του ΕΦΚ: στα 313 ευρώ το 2006, στα 331 ευρώ το 2007, στα 350 ευρώ το 2008 και στα 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα από το 2009. Τα 359 ευρώ ήταν τότε και το ελάχιστο επίπεδο που προέβλεπε η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Δεν σταμάτησε όμως εκεί. Τον Ιούνιο του 2009, πάλι επί κυβέρνησης Καραμανλή, ο ΕΦΚ της αμόλυβδης αυξήθηκε κατά 14,2%, από τα 359 στα 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα. Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος είχε καταγράψει τη συγκεκριμένη αύξηση μεταξύ των φορολογικών μέτρων που ελήφθησαν τότε για την ενίσχυση των κρατικών εσόδων.
Η πραγματική φορολογική έκρηξη, όμως, ήρθε το 2010, επί κυβέρνησης Γιώργου Παπανδρέου.
Στις 9 Φεβρουαρίου ο ΕΦΚ ανέβηκε από τα 410 στα 530 ευρώ. Τον Μάρτιο πήγε στα 610 ευρώ και στις αρχές Μαΐου στα 670 ευρώ ανά 1.000 λίτρα. Τρεις μεγάλες αυξήσεις σε διάστημα μικρότερο των τριών μηνών. Παράλληλα αυξήθηκε και ο ΦΠΑ, αρχικά από 19% σε 21% και στη συνέχεια, από την 1η Ιουλίου 2010, στο 23%.
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση για τη φράση που συχνά ακούγεται ότι «ο φόρος στη βενζίνη διπλασιάστηκε σε μία νύχτα».
Δεν προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία ότι η λιανική τιμή της βενζίνης ή ο ΕΦΚ διπλασιάστηκαν κυριολεκτικά μέσα σε ένα βράδυ. Αυτό που συνέβη ήταν σχεδόν εξίσου εντυπωσιακό, αλλά σε διαδοχικά κύματα: ο ΕΦΚ από τα 359 ευρώ τον Ιανουάριο του 2009 έφθασε στα 670 ευρώ τον Μάιο του 2010, αύξηση σχεδόν 87%.
Αν μάλιστα υπολογιστεί και ο ΦΠΑ που επιβάλλεται πάνω στον ίδιο τον ΕΦΚ, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική. Η επιβάρυνση ΕΦΚ συν τον ΦΠΑ που αντιστοιχεί σε αυτόν ήταν περίπου 42,7 λεπτά ανά λίτρο στις αρχές του 2009. Με ΕΦΚ 670 ευρώ και ΦΠΑ 23%, έφθασε στα 82,4 λεπτά το λίτρο το καλοκαίρι του 2010. Δηλαδή αυξήθηκε περίπου 93% μέσα σε περίπου ενάμιση χρόνο.
Αυτή είναι ουσιαστικά η πραγματική βάση πίσω από τον χαρακτηρισμό «διπλασιάστηκε». Η μεγαλύτερη και ταχύτερη επιβάρυνση έγινε πράγματι επί κυβέρνησης Παπανδρέου, όμως η ανοδική πορεία είχε ξεκινήσει προηγουμένως επί κυβέρνησης Καραμανλή.
Ακολούθησε η περίοδος των μνημονίων και το 2016, επί κυβέρνησης Αλέξη Τσίπρα, ο κανονικός ΦΠΑ αυξήθηκε από 23% σε 24%. Από την 1η Ιανουαρίου 2017 αυξήθηκε εκ νέου ο ΕΦΚ της αμόλυβδης, από τα 670 στα σημερινά 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, ενώ στο diesel κίνησης διαμορφώθηκε στα 410 ευρώ.
Αυτοί οι συντελεστές παραμένουν ουσιαστικά μέχρι σήμερα. Η σημερινή κυβέρνηση δεν αύξησε τον ονομαστικό ΕΦΚ της βενζίνης, αλλά επίσης δεν τον μείωσε: ο επίσημος φορολογικός οδηγός του υπουργείου Οικονομικών εξακολουθεί να προβλέπει 700 ευρώ/1.000 λίτρα στην αμόλυβδη και 410 ευρώ στο diesel, όταν τα ελάχιστα ευρωπαϊκά επίπεδα είναι αντίστοιχα 359 και 330 ευρώ.
Έτσι, μόνο ο ΕΦΚ των 70 λεπτών, όταν επιβαρυνθεί και με ΦΠΑ 24%, αντιστοιχεί σε 86,8 λεπτά ανά λίτρο. Και αυτό πριν υπολογιστεί ο ΦΠΑ πάνω στην αξία του ίδιου του καυσίμου και οι υπόλοιπες επιβαρύνσεις.
Στα τελευταία απολύτως συγκρίσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την εβδομάδα της 7ης Σεπτεμβρίου, η αμόλυβδη στην Ελλάδα κόστιζε κατά μέσο όρο 2,093 ευρώ/λίτρο. Από αυτά περίπου 0,973 ευρώ ήταν η τιμή χωρίς φόρους και περίπου 1,120 ευρώ ανά λίτρο αντιστοιχούσαν συνολικά σε φόρους και επιβαρύνσεις. Δηλαδή περισσότερο από το μισό ποσό που πλήρωνε ο οδηγός στην αντλία.
Τι θα πληρώναμε με τη φορολογία της Μάλτας;
Και εδώ έρχεται η σύγκριση με τη Μάλτα, η οποία σήμερα διαθέτει τη φθηνότερη βενζίνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: 1,340 ευρώ το λίτρο, έναντι 2,093 ευρώ στην Ελλάδα στα συγκρίσιμα στοιχεία της 7ης Σεπτεμβρίου.
Η διαφορά στη φορολογική πολιτική είναι τεράστια. Στην Ελλάδα ο ΕΦΚ της αμόλυβδης είναι 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα και ο ΦΠΑ 24%.
Στη Μάλτα η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει ΕΦΚ 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα στην αμόλυβδη και 330 ευρώ στο diesel, δηλαδή ουσιαστικά τα ευρωπαϊκά ελάχιστα επίπεδα. Ο κανονικός ΦΠΑ στη Μάλτα είναι 18%.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Αν πάρουμε την ίδια ακριβώς προ φόρων ελληνική τιμή της 7ης Σεπτεμβρίου, δηλαδή περίπου 0,973 ευρώ/λίτρο, και αντί για τον ελληνικό ΕΦΚ των 0,70 ευρώ και τον ΦΠΑ 24% εφαρμόσουμε το φορολογικό καθεστώς της Μάλτας –0,359 ευρώ ΕΦΚ και 18% ΦΠΑ– η θεωρητική τιμή της αμόλυβδης στην Ελλάδα πέφτει περίπου στα: 1,57 ευρώ το λίτρο!
Από τα 2,093 ευρώ στα περίπου 1,572 ευρώ. Η διαφορά είναι πάνω από 52 λεπτά στο λίτρο ή περίπου 26 ευρώ σε ένα γέμισμα 50 λίτρων.
Και εδώ προκύπτει ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο: με τα συγκρίσιμα στοιχεία της ίδιας εβδομάδας, μια Ελλάδα με τη φορολογία καυσίμων της Μάλτας θα βρισκόταν σχεδόν στην κορυφή των φθηνότερων χωρών της ΕΕ, πρακτικά δίπλα στη Βουλγαρία των 1,571 ευρώ/λίτρο και πίσω μόνο από την ίδια τη Μάλτα των 1,340 ευρώ.
Άρα χρειάζεται προσοχή σε μία διατύπωση: μόνο με τους φόρους της Μάλτας δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε τεκμηριωμένα ότι η Ελλάδα θα είχε την απολύτως φθηνότερη βενζίνη στην Ευρώπη. Θα βρισκόταν όμως από τις ακριβότερες αγορές, ανάμεσα στις δύο-τρεις φθηνότερες.
Υπάρχει άλλωστε και ένα δεύτερο μυστικό πίσω από τα 1,34 ευρώ της Μάλτας. Η κυβέρνηση της χώρας δεν βασίζεται αποκλειστικά στη χαμηλότερη φορολογία. Έχει διατηρήσει τις τιμές των καυσίμων ουσιαστικά «παγωμένες» μέσω κρατικών επιδοτήσεων και συστήματος hedging, ώστε να περιορίζεται η έκθεση στις απότομες μεταβολές των διεθνών τιμών. Η ίδια η κυβέρνηση της Μάλτας αναφέρει αυτούς τους δύο παράγοντες ως βασικούς λόγους για τους οποίους η βενζίνη παραμένει στα 1,34 ευρώ και το diesel στα 1,21 ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των ενεργειακών επιδοτήσεων της Μάλτας μπορεί να φθάσει περίπου στο 1,4% του ΑΕΠ το 2026.
Και αυτή ακριβώς είναι ίσως η ουσία της συζήτησης σήμερα. Όταν το Brent ανεβαίνει, όλες οι ευρωπαϊκές χώρες δέχονται πίεση. Όμως το πόσο αυτή η διεθνής αύξηση θα φτάσει τελικά στον οδηγό δεν καθορίζεται μόνο από την αγορά πετρελαίου. Καθορίζεται και από τις επιλογές κάθε κράτους στη φορολογία.
Στην Ελλάδα, σχεδόν δύο δεκαετίες διαδοχικών αυξήσεων έχουν δημιουργήσει έναν μόνιμο «φορολογικό πολλαπλασιαστή» στην αντλία. Και όταν το αργό ανεβαίνει ξανά πάνω από τα 100 δολάρια, αυτός ο μηχανισμός γίνεται ακόμη πιο αισθητός στην τσέπη του οδηγού.
Η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς η αντοχή στις πιέσεις, αλλά η διαμόρφωση των προϋποθέσεων για μια ταχύτερη, διατηρήσιμη και συμπεριληπτική ανάπτυξη που θα φέρει πιο κοντά την πραγματική σύγκλιση.
