Η ανάλυση της Triodos Bank αποκαλύπτει ότι οι καύσωνες πλήττουν καίριους τομείς όπως η γεωργία, η ενέργεια και οι μεταφορές, οδηγώντας σε εκμηδενισμό της ανάπτυξης. Η κλιματική αλλαγή επιφέρει μόνιμες οικονομικές πιπτώσεις, καθιστώντας επιτακτική τη λήψη δραστικών μέτρων για τον μετριασμό των περιβαλλοντικών κινδύνων και την προστασία της ευρωπαϊκής οικονομίας από την επερχόμενη κρίση.
Οι ακραίες καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη απειλούν να πλήξουν το ΑΕΠ της ΕΕ το 2026, με την οικονομική ζημία να εκτιμάται στα 180 δισ. ευρώ, οδηγώντας ουσιαστικά σε εκμηδενισμό της προβλεπόμενης ανάπτυξης. Η νέα ανάλυση της Triodos Bank αναδεικνύει τις καταστροφικές συνέπειες που προκαλούνται από την παρατεταμένη ξηρασία και τους καύσωνες που πλήττουν την ήπειρο.
Η έκθεση με τίτλο «Hot Summer Economics» υπογραμμίζει το βαρύ κοινωνικό και περιβαλλοντικό τίμημα, κάνοντας εκτενή αναφορά στους θανάτους που συνδέονται με την έντονη ζέστη, την υπερβολική πίεση που δέχονται οι υπηρεσίες υγείας και τις εκτεταμένες καταστροφές από τις πυρκαγιές.
Η τράπεζα προχωρά σε ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων, εστιάζοντας σε τέσσερις καίριους πυλώνες Την παραγωγικότητα των εργαζομένων, τον τομέα των τροφίμων και της γεωργίας, την παραγωγή ενέργειας, καθώς και τις μεταφορές μαζί με τον εφοδιασμό.
Πόσο στοιχίζει ο καύσωνας στην Ευρώπη
Η μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας αποτελεί το πλέον διαπιστωμένο και σημαντικό οικονομικό πλήγμα από τις υψηλές θερμοκρασίες του τρέχοντος καλοκαιριού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Triodos Bank, η μέση απώλεια στην παραγωγικότητα αντιστοιχεί σε περίπου 0,6% του συνολικού ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επιπρόσθετα, οι οικονομικές απώλειες ενισχύονται από τα εξής δεδομένα
- Μείωση της αγροτικής παραγωγής της ΕΕ κατά 3–7% και συνακόλουθη άνοδος στις τιμές των ειδών διατροφής.
- Περιορισμοί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και αύξηση στο κόστος του ρεύματος για τους καταναλωτές.
- Σοβαρές διαταραχές στις οδικές, σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές αγαθών και επιβατών.
Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου το υπουργείο Γεωργίας προβλέπει ότι η φετινή παραγωγή καλαμποκιού θα παρουσιάσει πτώση της τάξης του 35% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, περιοριζόμενη στα 9 εκατ. τόνους. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο από το 1980, καθώς η συνδυασμένη πίεση από τη ζέστη και την ξηρασία επιδείνωσε καθοριστικά τις συνθήκες κατά την καλλιεργητική περίοδο.
Ο Χανς Στέγκεμαν, επικεφαλής οικονομολόγος της Triodos Bank, επισημαίνει πως το καλοκαίρι αυτό αποδεικνύει ότι η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον έναν μακρινό κίνδυνο. Η ακραία ζέστη που βιώνουμε σήμερα καταδεικνύει συγκεκριμένα πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα τις ζωές, τους εργαζόμενους και την ευημερία σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια.
Συμπληρωματικά, για τη φετινή χρονιά, η απώλεια του 1% του ΑΕΠ θα σήμαινε στασιμότητα, γεγονός που αποτελεί ένα πραγματικό κόστος, αν και όχι απόλυτη καταστροφή. Ωστόσο, η φετινή ζέστη αποτελεί απλώς ένα μικρό δείγμα αυτών που έπονται αν δεν υπάρξει άμεση και αποφασιστική δράση. Το πιο αποτελεσματικό μέτρο για τον περιορισμό αυτών των ζημιών είναι ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής, που απαιτεί ριζική αλλαγή στον τρόπο ζωής και μετασχηματισμό των οικονομιών μας προς την κατεύθυνση της μειωμένης κατανάλωσης ενέργειας και πόρων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα κράτη μέλη της ΕΕ θα αναγκαστούν να δαπανήσουν περίπου 70 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050 για την προσαρμογή στις αυξανόμενες θερμοκρασίες, προκαλώντας σημαντικό προβληματισμό στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Παράλληλα, πρόσφατες εμπειρικές μελέτες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι οι επιπτώσεις των καυσώνων δεν περιορίζονται στο τρίμηνο της εμφάνισής τους, αλλά μπορούν να προκαλέσουν σωρευτική υποχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας έως και 1,5% δύο χρόνια αργότερα, καθώς οι επιχειρήσεις καθυστερούν παραγωγικές επενδύσεις και αυξάνουν τις δαπάνες προσαρμογής.
Αυτή η τάση αποτυπώνεται και στο αυξανόμενο οικονομικό κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Γαλλίας, οι σχετικές ζημιές στην Ευρωπαϊκή Ένωση άγγιξαν τα 40 δισ. ευρώ το 2024, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 0,2% του ΑΕΠ της ΕΕ, επιβεβαιώνοντας τη σταθερά ανοδική τάση του οικονομικού κόστους της κλιματικής αλλαγής τα τελευταία χρόνια.
Η Γαλλία θα πληγεί περισσότερο
Ο αντίκτυπος των καιρικών συνθηκών παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη. Η Γαλλία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μείωση της αύξησης του ΑΕΠ κατά 1,4%, με πιθανή τελική συρρίκνωση της τάξης του 0,6%. Παρόμοιες σημαντικές απώλειες καταγράφονται επίσης στην Ιταλία, την Ισπανία και, σε μικρότερο βαθμό, στο Βέλγιο.
Αντιθέτως, στις Κάτω Χώρες, μια εκτιμώμενη μείωση της αύξησης του ΑΕΠ κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες θα οδηγούσε την οικονομία σε κατάσταση γενικής στασιμότητας. Από την άλλη πλευρά, η Πολωνία φαίνεται να επηρεάζεται λιγότερο, καθώς εκτιμάται ότι θα βιώσει σημαντικά λιγότερες ημέρες εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες.
Η προσαρμογή δεν είναι αρκετή
Η Triodos Bank υποστηρίζει την εφαρμογή μέτρων προσαρμογής, όπως η βελτίωση της μόνωσης των κτιρίων, η δημιουργία υποδομών ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή, η καθιέρωση προσαρμοσμένων ωρών εργασίας και η εξασφάλιση μιας πιο δίκαιης πρόσβασης σε συστήματα ψύξης. Παρόλα αυτά, η προσαρμογή έχει τη δυνατότητα να αντισταθμίσει μόνο ένα περιορισμένο μέρος των συνολικών απωλειών.
Το μοναδικό μέσο για την αποτροπή αυτού του κόστους είναι ο δυναμικός μετριασμός της κλιματικής αλλαγής. Η τράπεζα προτρέπει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να συνδυάσουν την ταχεία απαλλαγή από τον άνθρακα με πολιτικές από την πλευρά της ζήτησης, οι οποίες θα περιορίζουν τη συνολική χρήση ενέργειας και υλικών. Με αυτόν τον τρόπο, θα αποφευχθεί ο φαύλος κύκλος στον οποίο η κλιματική ζημιά αποδυναμώνει την ανάπτυξη, οδηγώντας σε χαλάρωση των πολιτικών για το κλίμα ως αντίδραση στην οικονομική πίεση.
