Πέντε δηλώσεις που έγιναν σε διάστημα λίγων ημερών από κυβερνητικούς αξιωματούχους υψηλού επιπέδου έτυχαν ελάχιστης προσοχής στα μέσα ενημέρωσης. Όταν συνδυάζονται, όμως, παράγουν ένα μοτίβο που θα μπορούσε να γίνει πρωτοσέλιδο.
Ted Snider
Την 1η Δεκεμβρίου 2022, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε συνομιλίες με τον Πρόεδρο Μπάιντεν. Καλυμμένος από μια κοινή δήλωση που εξέφραζε αλληλεγγύη με τη θέση των ΗΠΑ για τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Μακρόν είπε στα γαλλικά ΜΜΕ [1] αυτό που δεν είχε πει στα αμερικανικά: αν και, ίσως, το είχε πει κατ’ ιδίαν στον Μπάιντεν.
Ο Μακρόν είπε: «Πρέπει να προετοιμάσουμε τι είμαστε έτοιμοι να κάνουμε, πώς να προστατεύσουμε τους συμμάχους και τα κράτη μέλη μας και πώς να δώσουμε εγγυήσεις στη Ρωσία την ημέρα που θα επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ένα από τα βασικά σημεία που πρέπει να αντιμετωπίσουμε –όπως ο πρόεδρος Πούτιν έλεγε πάντα– είναι ο φόβος ότι το ΝΑΤΟ φτάνει μέχρι τις πόρτες του, καθώς και η ανάπτυξη όπλων που θα μπορούσαν να απειλήσουν τη Ρωσία».
Η δήλωση του Μακρόν συμφώνησε με αυτή του Πούτιν ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τις πόρτες της Ρωσίας είναι ένα ουσιαστικό σημείο που πρέπει να αντιμετωπιστεί με εγγυήσεις ασφαλείας προς τη Ρωσία, όπως είχε ζητήσει ο Πούτιν μόλις την παραμονή της εισβολής. Ο Γάλλος ηγέτης πρότεινε διαπραγματεύσεις που πρέπει να είναι έτοιμες να περιλαμβάνουν συζήτηση για τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια σχετικά με την επέκταση του ΝΑΤΟ, την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και τα όπλα του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία και αλλού, κοντά στα σύνορα της Ρωσίας.
Αυτό είναι μια σημαντική απόσταση από τη δημόσια θέση των ΗΠΑ ότι το ΝΑΤΟ είναι μια αμυντική συμμαχία που δεν αποτελεί απειλή για τη Ρωσία, ότι η Ουκρανία έχει το δικαίωμα να επιλέγει τις δικές της συμμαχίες, ότι η Ρωσία δεν έχει βέτο για την ένταξη στο ΝΑΤΟ και ότι το αίτημα της Ουκρανίας για ένταξη δεν θα είναι ποτέ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία. Αντανακλά την προθυμία να συζητηθεί ένα από τα βασικά αιτήματα που είχε ο Πούτιν όταν ζήτησε διαπραγματεύσεις για αμοιβαίες εγγυήσεις ασφάλειας τον Δεκέμβριο του 2021, πριν από τον πόλεμο.
Από την εκλογή του το 2017, ο Μακρόν έχει προωθήσει τη θέση ότι, σε αντίθεση με την επιμονή των ΗΠΑ, μια εξοστρακισμένη και απειλούμενη Ρωσία δεν είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης. Ίσως περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο ηγέτη της Δύσης, ο Μακρόν έχει διατηρήσει μια γραμμή επικοινωνίας ανοιχτή με τον Πούτιν από την έναρξη του πολέμου. Μαζί με τη Γερμανία, η Γαλλία δεν ήταν ποτέ τόσο σίγουρη όσο οι ΗΠΑ ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ στη γειτονιά της Ρωσίας είναι προς το συμφέρον ασφάλειας των χωρών τους, ούτε ότι η επέκταση στη γειτονιά της Ρωσίας δεν θα εκληφθεί ως απειλή για την ασφάλεια από τη Μόσχα. Ήταν η Γερμανία και η Γαλλία το 2008 που αντιτάχθηκαν στο σχέδιο των ΗΠΑ για ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ.
Και είναι η Γερμανία που συνέβαλε στη δεύτερη δήλωση στο ίδιο μοτίβο που θα μπορούσε να αλλάξει τις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο. Όπως ο Μακρόν, ο Γερμανός Καγκελάριος Όλαφ Σολτς παρείχε τη δική του κάλυψη για τη δήλωσή του που αλλάζει το μέχρι σήμερα, παράδειγμα. Σε ένα άρθρο [2] στο Foreign Affairs, ο Σολτς άσκησε μια σκληρή κριτική στον Πούτιν και τον πόλεμό του. Εκτός από την αναγνώρισή του για έναν νέο πολυπολικό κόσμο, η επιχειρηματολογία του ταιριάζει στο πρότυπο των ΗΠΑ. Αλλά ένα άρθρο που έγραψε την 1η Δεκεμβρίου, την ίδια μέρα που ο Μακρόν ήταν στην Ουάσιγκτον, ήταν πολύ διαφορετικό. Όπως και η καλυμμένη δήλωση του Μακρόν, έτσι και του Σολτς φαίνεται να έχει λάβει λίγη προσοχή.
Αφού επέκρινε τη Ρωσία ότι «κατέστρεψε την ειρηνευτική τάξη στην οποία εργαστήκαμε για τόσες δεκαετίες», ο Γερμανός καγκελάριος έκανε μια εκπληκτική προσθήκη. Είπε [3] ότι υπάρχει «προθυμία» να συνεργαστεί με τον Πούτιν σε θέματα ελέγχου των όπλων και ανάπτυξης πυραύλων. Είπε ότι «πρέπει να επιστρέψουμε στις συμφωνίες που είχαμε τις τελευταίες δεκαετίες και οι οποίες αποτέλεσαν τη βάση για την ειρήνη και την τάξη ασφάλειας στην Ευρώπη». Και στη συνέχεια είπε ότι «όλα τα ζητήματα κοινής ασφάλειας θα μπορούσαν να λυθούν και να συζητηθούν. Υπάρχει διάθεση να γίνει».
Όπως ο Μακρόν, ο Σολτς προτείνει ότι οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου θα πρέπει να περιλαμβάνουν διαπραγματεύσεις για μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που να αντιμετωπίζει τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια. Το μοτίβο σταδιακά, σχηματίζεται.
Και το μοτίβο μπορεί να επεκταθεί πέρα από τους δύο πιο σημαντικούς Ευρωπαίους εταίρους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. Υπάρχουν αλλαγές στο μήνυμα που προέρχεται και από τον άλλο σημαντικό παίκτη πέρα από τον Ατλαντικό.
Στις 23 Οκτωβρίου, ο Βρετανός υπουργός Άμυνας Μπεν Γουάλας εξέφρασε [4] την «επιθυμία να αποκλιμακωθεί αυτή η σύγκρουση». Παραδόξως, και ίσως για πρώτη φορά για Βρετανό αξιωματούχο, πρόσθεσε ότι «το Ηνωμένο Βασίλειο είναι έτοιμο να βοηθήσει» εάν «η Ουκρανία και η Ρωσία επιδιώξουν μια λύση στον πόλεμο». Αυτή η προσφορά είναι μια σημαντική αλλαγή από την επίπληξη του Μπόρις Τζόνσον [5] στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντιμίρ Ζελένσκι ότι ο Πούτιν «θα έπρεπε να πιεστεί, όχι να γίνει διαπραγμάτευση» και ότι «ακόμα και αν η Ουκρανία ήταν έτοιμη να υπογράψει κάποιες συμφωνίες με τη Ρωσία, η Δύση δεν ήταν».
Και δεν είναι μόνο η σημερινή κυβέρνηση στο Ηνωμένο Βασίλειο που αλλάζει. Ο πρώην πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον έχει στενή σχέση με τον Ζελένσκι, επομένως τα λόγια του μπορεί να έχουν βαρύτητα. Σε ένα άρθρο γνώμης της 9ης Δεκεμβρίου 2022 στη Wall Street Journal [6], ο Τζόνσον συνεχίζει να υποστηρίζει τη γραμμή του Ζελένσκι ότι δεν μπορεί να υπάρξει «συμφωνία γης για ειρήνη». Αλλά, διακριτικά, χωρίς σχόλια ο Τζόνσον επαναπροσδιόρισε τη γη που δεν μπορούσε να ανταλλάξει η Ουκρανία για ειρήνη. «Οι ρωσικές δυνάμεις», επέμεινε ο Τζόνσον, «πρέπει να ωθηθούν πίσω στο de facto όριο της 24ης Φεβρουαρίου».
Σε αντίθεση με τη γραμμή των ΗΠΑ για το «τίποτα για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία» και την επιμονή του Ζελένσκι να ενσωματωθεί εκ νέου η Κριμαία και ολόκληρο το Ντονμπάς στην Ουκρανία, ο Τζόνσον λέει ότι η Ρωσία πρέπει να επιστρέψει εκεί που ήταν πριν από την ημέρα της εισβολής. Αλλά αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία θα κρατήσει την Κριμαία και μεγάλα τμήματα του Ντονμπάς.
Αυτή είναι μια μεγάλη αλλαγή από την επιμονή του Τζόνσον ότι η Δύση δεν ήταν έτοιμη να διαπραγματευτεί με τη Ρωσία. Είναι μια μεγάλη αλλαγή από το άρθρο του στη Wall Street Journal [7] έναν μήνα νωρίτερα, στο οποίο είπε ότι για την Ουκρανία το να παραχωρήσει γη θα ήταν «αηδιαστικό» και «ηθική μομφή για την ανθρωπότητα».
Η διατήρηση αυτών των ανατολικών ρωσικών περιοχών, σε συνδυασμό με την προθυμία να διαπραγματευτεί μια ευρωπαϊκή δομή ασφάλειας που λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια, αρχίζει να ακούγεται σαν ένα νέο άνοιγμα στη Δύση για να εμπλακεί διπλωματικά σε μια πραγματική συνομιλία με τη Ρωσία.
Και ο Τζόνσον δεν είναι μοναχική φωνή. Στις 7 Δεκεμβρίου 2022, στο ίδιο διάστημα εννέα ημερών που ο Μακρόν, ο Σολτς και ο Τζόνσον έκαναν τις δηλώσεις τους, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μπλίνκεν, έκανε την ίδια δήλωση. Για πρώτη φορά, ο Μπλίνκεν τροποποίησε το αίτημα των ΗΠΑ για εδαφική ακεραιότητα, ορίζοντάς το όχι ως ολόκληρη την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και του Ντονμπάς, αλλά ως την Ουκρανία, όπως ήταν την παραμονή της εισβολής. Ο Μπλίνκεν δήλωσε στη Wall Street Journal [8] ότι οι αμερικανικοί στόχοι στην Ουκρανία παραμένουν αμετάβλητοι: «Η εστίασή μας είναι να συνεχίσουμε να κάνουμε αυτό που κάναμε, δηλαδή να διασφαλίσουμε ότι η Ουκρανία έχει στα χέρια της ό,τι χρειάζεται για να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Πρέπει να απωθήσει τη ρωσική επιθετικότητα». Στη συνέχεια, όμως, διακριτικά, πρόσθεσε ότι ο στόχος ήταν «να πάρουμε πίσω το έδαφος που του είχε κατακτηθεί από τις 24 Φεβρουαρίου».
Ο Μπλίνκεν και ο Τζόνσον είχαν γλιστρήσει στην ίδια γραμμή. Ο στόχος δεν ήταν πλέον να απωθηθεί η Ρωσία από όλη την Ουκρανία, αλλά να σπρωχτεί πίσω στα μέρη που βρισκόταν πριν από την εισβολή. Και αυτό συνεπάγεται τη δυνατότητα μιας διευθέτησης μέσω διαπραγματεύσεων που αφήνει τις ρωσικές περιοχές της Κριμαίας και τμήματα του Ντονμπάς στη Ρωσία.
Αυτή ήταν η πρώτη φορά που ένας Αμερικανός αξιωματούχος επαναπροσδιόρισε δημοσίως τον διπλωματικό στόχο. Αλλά είχε προαναγγελθεί από μια πέμπτη δήλωση, που είχε γίνει κατ’ ιδίαν.
Στα μέσα Νοεμβρίου του περασμένου χρόνου, αναφέρθηκε [9] ότι «Δύο Ευρωπαίοι διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τις συζητήσεις είπαν ότι ο [Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας] Σάλιβαν συνέστησε στην ομάδα του Ζελένσκι να αρχίσει να σκέφτεται τις ρεαλιστικές απαιτήσεις και τις προτεραιότητές της για τις διαπραγματεύσεις, συμπεριλαμβανομένης της επανεξέτασης του δεδηλωμένου στόχου της Ουκρανίας να ανακτήσει την Κριμαία, η οποία προσαρτήθηκε το 2014». Αυτή η δήλωση, επίσης, συμβάλλει σε μια νέα στάση απέναντι στη διπλωματία.
Άλλα μέλη της δυτικής συμμαχίας έχουν επαναλάβει αυτές τις δηλώσεις. Στις 13 Δεκεμβρίου, αναφέρθηκε [10] ότι «ορισμένοι δυτικοί αξιωματούχοι είπαν ότι το καθεστώς της Κριμαίας και του Ντονμπάς θα πρέπει να είναι υπό διαπραγμάτευση σε ενδεχόμενες συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Κιέβου». Ένας δυτικός αξιωματούχος είπε ότι «τα μακροχρόνια ζητήματα της Κριμαίας και το καθεστώς του Ντονμπάς μπορεί να είναι κάτι που θα συζητηθεί στη συνέχεια».
Βρετανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν «το απόλυτο ελάχιστο που χρειάζεται για να αποδείξει η Ρωσία ότι είναι σοβαρή στις διαπραγματεύσεις», είναι η προθυμία των Ρώσων να «αποσυρθούν σε θέσεις που κατείχαν στις 23 Φεβρουαρίου, πριν από την επανεισβολή».
Η Γερμανία είπε ότι θα υποστηρίξει όποιες κόκκινες γραμμές χαράξει η Ουκρανία, αλλά πρόσθεσε ότι «πιστεύουν ότι δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε ότι τα ρωσικά στρατεύματα θα αποσυρθούν πλήρως από όλα τα κατεχόμενα εδάφη».
Στο μοτίβο συνέβαλαν και άλλοι αξιωματούχοι νυν και πρώην, που δεν μιλούν για λογαριασμό της αμερικανικής κυβέρνησης. Ο πρώην πρόεδρος του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ, ναύαρχος Μάικ Μάλεν, δήλωσε [11] ότι οι ΗΠΑ πρέπει να «κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να προσπαθήσουν να έρθουν στο τραπέζι για να επιλύσουν αυτό το θέμα», προσθέτοντας ότι «πραγματικά μένει ο Τόνι Μπλίνκεν και άλλοι διπλωμάτες να βρουν έναν τρόπο να φέρουν τόσο τον Ζελένσκι όσο και τον Πούτιν στο τραπέζι. Όσο νωρίτερα τόσο το καλύτερο». Ο σημερινός επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου Μαρκ Μίλεϊ λέει ότι αυτό θα πρέπει να συμβεί με την αναγνώριση ότι «η πιθανότητα μιας ουκρανικής στρατιωτικής νίκης –που ορίζεται ως εκδίωξη των Ρώσων από όλη την Ουκρανία που θα συμπεριλάβει και την Κριμαία– για να συμβεί σύντομα δεν είναι μεγάλη, σε στρατιωτικό επίπεδο».
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ έχει συστήσει δύο φορές τη συνταγή του Τζόνσον και του Μπλίνκεν πριν από τις 24 Φεβρουαρίου. Τον Μάιο, κάλεσε για διαπραγματεύσεις [12] στις οποίες «η διαχωριστική γραμμή θα πρέπει να είναι η επιστροφή στο status quo ante», δηλαδή η κατάσταση πραγμάτων που υπήρχε πριν από τον πόλεμο. Και πάλι, αυτό θα άφηνε την Κριμαία στη Ρωσία και τη Ρωσία να ελέγχει τμήματα του Ντονμπάς.
Στις 17 Δεκεμβρίου 2022, ο Κίσινγκερ επανέλαβε [13] αυτό το κάλεσμα, λέγοντας ότι «πλησιάζει η ώρα να αξιοποιήσουμε τις στρατηγικές αλλαγές που έχουν ήδη επιτευχθεί και να τις ενσωματώσουμε σε μια νέα δομή για την επίτευξη ειρήνης μέσω διαπραγματεύσεων». Οι αλλαγές που έχουν επιτευχθεί περιλαμβάνουν τον ρωσικό έλεγχο της Κριμαίας και τμήματα του Ντονμπάς. Ο Κίσινγκερ συνέστησε «την καθιέρωση μιας γραμμής κατάπαυσης του πυρός κατά μήκος των συνόρων που υπάρχουν εκεί όπου ξεκίνησε ο πόλεμος στις 24 Φεβρουαρίου. Η Ρωσία θα σταματήσει τις κατακτήσεις της εκεί, αλλά όχι στο έδαφος που κατέλαβε πριν από σχεδόν μια δεκαετία, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας. Αυτό το έδαφος θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μετά από κατάπαυση του πυρός».
Τα σχόλια των Κίσινγκερ και των ανώνυμων Ευρωπαίων αξιωματούχων συνδυάζονται με τις τέσσερις δηλώσεις που έκαναν οι Μακρόν, Σολτς, Τζόνσον και Μπλίνκεν μέσα σε διάστημα εννέα ημερών και τη συμβουλή που έδωσε ο Σάλιβαν στον Ζελένσκι σε ένα μοτίβο που υποδηλώνει την πιθανότητα ρήξης με τον Ζελένσκι. Το μοτίβο που αναδύεται υποδηλώνει ένα νέο άνοιγμα στη δυνατότητα διαπραγματεύσεων που περιλαμβάνουν συζητήσεις τόσο για το καθεστώς της Κριμαίας όσο και για το Ντονμπάς και τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια σχετικά με το ΝΑΤΟ και την ανάπτυξη όπλων που θα μπορούσαν να απειλήσουν τα εδάφη της.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] https://archive.ph/O3bds#selection-593.210-593.380
[2] https://www.foreignaffairs.com/germany/olaf-scholz-global-zeitenwende-how-avoid-new-cold-war?check_logged_in=1&utm_medium=promo_email&utm_source=lo_flows&utm_campaign=registered_user_welcome&utm_term=email_1&utm_content=20221212
[3] https://www.thetimes.co.uk/article/olaf-scholz-ukraine-war-peace-order-putin-w99zlnnw7
[4] https://www.gov.uk/government/news/statement-on-defence-secretarys-call-with-russian-defence-minister
[5] https://www.pravda.com.ua/eng/articles/2022/05/5/7344096/
[6] https://www.wsj.com/articles/for-a-quick-end-to-the-war-step-up-aid-to-ukraine-weapons-aerial-vehicles-february-boundaries-missiles-11670591008
[7] https://www.wsj.com/articles/victory-is-the-only-option-for-ukraine-russia-putin-war-weapons-zelensky-negotiate-peace-drones-captives-11668435230
[8] https://www.state.gov/secretary-antony-j-blinken-with-editor-in-chief-matt-murray-at-the-wall-street-journal-ceo-council-summit/
[9] https://www.wsj.com/articles/as-ukraine-retakes-kherson-u-s-looks-to-diplomacy-before-winter-slows-momentum-11668345883
[10] https://www.wsj.com/articles/u-s-goal-in-ukraine-drive-russians-back-to-pre-invasion-lines-blinken-says-11670351786
[11] https://abcnews.go.com/Politics/week-transcript-10-22-white-house-nsc-coordinator/story?id=91206470
[12] https://archive.ph/Zmpxh
[13] https://archive.vn/zT81V#selection-1851.258-1851.440
Δημοσιεύτηκε στις 23 Δεκεμβρίου στο antiwar.com
Τo geoeurope είναι ένας ιστότοπος που δημιουργήθηκε από επιστήμονες και ειδικούς που έχουν ασχοληθεί με τη γεωπολιτική της Ευρώπης και έχουν διαπιστώσει συγκεκριμένα κενά στη ροή των πληροφοριών που διαμορφώνουν τις γεωπολιτικές συζητήσεις στην ήπειρό μας.
