Το σχολείο είναι ο χώρος όπου τα παιδιά μαθαίνουν αξίες όπως ο σεβασμός, η συνεργασία και η αποδοχή της διαφορετικότητας. Κι όμως, πολλές φορές μέσα στον ίδιο αυτό χώρο εμφανίζεται ένα φαινόμενο που μοιάζει να αναιρεί όλα τα παραπάνω: ο σχολικός εκφοβισμός. Πώς είναι δυνατόν οι λέξεις «σχολείο» και «εκφοβισμός» να συνυπάρχουν; Υπάρχει κάτι βαθιά οξύμωρο σε αυτή τη συνύπαρξη.
Κι όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι το σχολείο, ως μικρογραφία της κοινωνίας, δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστο από τις εντάσεις και τις συμπεριφορές που υπάρχουν γύρω μας.
Το σχολείο είναι μια μικρή κοινωνία με διαφορετικές προσωπικότητες, εμπειρίες και οικογενειακά περιβάλλοντα. Σε πολυπληθή τμήματα, η επίβλεψη όλων των μαθητών είναι δύσκολη και μικρές εντάσεις μπορεί να κλιμακωθούν σε συγκρούσεις ή βία. Οι εκπαιδευτικοί, μέσα από τις εφημερίες τους και τις δράσεις -προγράμματα ευαισθητοποίησης, προσπαθούν καθημερινά να προλαμβάνουν τέτοιες καταστάσεις. Ωστόσο, σε μεγάλα τμήματα δεν είναι πάντα δυνατό να παρακολουθείται κάθε περιστατικό. Όσο κι αν προσπαθεί ο εκπαιδευτικός, ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος πηγάζει από το σπίτι και την κοινωνία. Η καθοδήγηση, η ενσυναίσθηση και η υποστήριξη από το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον είναι καθοριστικές για την πρόληψη.
Η κοινωνία, με τα πρότυπα που προβάλλει μέσα από τα ψηφιακά μέσα αλλά και τις καθημερινές σχέσεις, επηρεάζει τη συμπεριφορά των παιδιών. Ο σχολικός εκφοβισμός δεν γεννιέται μόνο στην αυλή του σχολείου· συχνά ξεκινά πολύ νωρίτερα, μέσα στην κοινωνία και στο σπίτι. Έχουμε άραγε παρατηρήσει κάποιον γονέα να χαίρεται όταν το παιδί του κλωτσάει επίτηδες ένα άλλο παιδί ή του παίρνει το παιχνίδι με βίαιο τρόπο; Δυστυχώς, πολλές φορές η κοινωνία ενισχύει την ιδέα ότι ο «νταής» είναι ο επιτυχημένος και ότι η ευγένεια αποτελεί αδυναμία.
Συχνά θεωρείται ότι ο μαθητής που εκφοβίζει τους άλλους θα «πετύχει» στη ζωή επειδή φαίνεται κυρίαρχος. Η επιστημονική γνώση, όμως, δείχνει ότι η πραγματική επιτυχία στη ζωή βασίζεται στη συνεργασία, την υπευθυνότητα και τον σεβασμό, όχι στην επιθετικότητα (Olweus, Goleman). Φυσικά, κανένας γονέας δεν θα ήθελε το παιδί του να βρίσκεται στη θέση του θύματος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να βρίσκεται στη θέση του θύτη.
Η οικογένεια είναι το πρώτο καταφύγιο αξιών, κανόνων και σεβασμού. Ίσως αξίζει κάθε γονέας να αναρωτηθεί: «Πόσο χρόνο περνάω πραγματικά με το παιδί μου;» Όταν οι γονείς ακούν τα παιδιά —είτε είναι θύματα, είτε θύτες, είτε παρατηρητές— μπορούν να κατανοήσουν την οπτική τους και να δώσουν τα σωστά μηνύματα. Το θύμα χρειάζεται να μιλήσει και οι παρατηρητές να στηρίξουν το σωστό, γιατί η σιωπή ενισχύει τον εκφοβισμό. Όταν ένα παιδί λέει «Έκανα πλάκα», οι γονείς οφείλουν να εξηγήσουν τη διαφορά ανάμεσα στο αθώο χιούμορ και τον εκφοβισμό, καλλιεργώντας ενσυναίσθηση και υπευθυνότητα.
Ο σχολικός εκφοβισμός, όπως πρώτος μελέτησε ο Νορβηγός καθηγητής Dan Olweus στη δεκαετία του 1970, αναγνωρίζεται διεθνώς ως σοβαρό ψυχοπαιδαγωγικό ζήτημα, με επαναλαμβανόμενες πράξεις βίας ή πίεσης που αφήνουν σημάδια στα θύματα. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που υφίστανται εκφοβισμό αντιμετωπίζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους, μείωση αυτοεκτίμησης, αλλά και συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες ή κατάθλιψης.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η πρόληψη του εκφοβισμού δεν είναι υπόθεση μιας ημέρας, αλλά μια καθημερινή παιδαγωγική προσπάθεια που απαιτεί συνεργασία σχολείου, οικογένειας και κοινωνίας, ώστε κανένα παιδί να μην φοβάται να είναι ο εαυτός του.
Η Πανελλήνια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού (6 Μαρτίου) μας καλεί να μιλήσουμε ανοιχτά για το θέμα, να αναζητήσουμε λύσεις και να θυμηθούμε ότι πίσω από πολλά χαμόγελα μπορεί να κρύβονται φόβος, λύπη και μοναξιά.
Μακάρι στο μέλλον να μη χρειάζεται η Πανελλήνια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού και όλες οι ημέρες να είναι ημέρες χωρίς εκφοβισμό, μέσα και έξω από το σχολείο — για μικρούς και μεγάλους.
Μαθηματικός, MSc Eιδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Ακολουθήστε μας στο Google News
