Στην εισαγωγή του θεατρικού έργου ο πολυγραφότατος Θανάσης Τριαρίδης θα γράψει: «Και το Zyklon (όπως και κάθε άλλο γραπτό μου) είναι (σωστότερα: θα ήθελα να είναι) μια ακόμη αφήγηση προορισμένη για να διαβαστεί. Η θεατρική φόρμα που χρησιμοποίησα ήταν μονάχα το μέσο που ένιωσα προσφορότερο για να καταγράψω μια ιστορία για μια συνάντηση σε έναν σκοτεινό χώρο όπου δύο (;) άνθρωποι ανακαλούν, ίσως με ένταση μεγαλύτερη απ’ όσο πρέπει, τα συστατικά της φριχτής όσο και ακατανόητης Ιστορίας: σφραγισμένους θαλάμους μπάνιου, ένα άοσμο αέριο από τον εξαερισμό, πυραμίδες με πτώματα. Τι από όλα αυτά είναι το πεπρωμένο της αγάπης μας;»
Το «Zyklon», υποστηρίζει ο σκηνοθέτης Νίκος Γραίκος — στον οποίο οφείλουμε και την εμπνευσμένη αφίσα-ζωγραφικό πίνακα— «είναι ένα πολύ ιδιαίτερο θεατρικό έργο, τόσο από την άποψη του αφηγηματικού περιεχομένου, όσο και για τις παραστασιακές του προκλήσεις. Όπως και όλα τα άλλα θεατρικά έργα του Θανάση Τριαρίδη, το «Zyklon» είναι απαιτητικό «κείμενο» που υποβάλλει τους ηθοποιούς σε σκληρή καλλιτεχνική και ψυχοσωματική δοκιμασία. Γι΄ αυτό και η μέθοδος που επιχειρήσαμε να το προσεγγίσουμε με τη Δανάη και τη Μαρία ήταν διαδικαστική και βιωματική. Η πρόβα ήταν το βασικό πεδίο της εξαντλητικής προετοιμασίας, η οποία πολλές φορές κατέληγε σε πραγματικά αδιέξοδα».
Ποια είναι ωστόσο η ιστορία του έργου; Δύο άνθρωποι απομονωμένοι σε δύο σκοτεινούς διαδρόμους συμμετέχουν στο διαδικτυακό ριάλιτι Zyklon, που παρακολουθούν σε ζωντανή σύνδεση εκατομμύρια άνθρωποι. Ενταγμένοι στο απόλυτα ελεγχόμενο σύστημα της σημερινής επικοινωνιακής ουτοπίας, αναζητούν το υπαρξιακό τους νόημα, αντί της υποταγής στο προδιαγεγραμμένο πεπρωμένο τους. Ωστόσο, η δυνατότητα άμεσης επαφής περιορίζεται δραστικά. Συνομιλούν στο σκοτάδι, ανταλλάσσοντας μνήμες και ιστορίες, χωρίς να γνωρίζουν τι είναι ψέμα και τι αλήθεια. Αναστοχάζονται τη φρικαλεότητα των θαλάμων αερίων και επιχειρούν ν΄ ανασυνθέσουν τις κατακερματισμένες τους ταυτότητες.
Τη δυσκολία να αναπαραστήσει σκηνικά το έργο ο Γραίκος την ξεπέρασε με ένα ευφυές τέχνασμα: αντί να έχουμε λοιπόν δύο κάψουλες στις οποίες βρίσκονται τοποθετημένοι οι δύο ηθοποιοί δημιουργήθηκαν δύο παράλληλοι διάδρομοι χωρίς δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας. Αναδιαμορφώθηκε η διάταξη των καθισμάτων του θεάτρου τοποθετώντας τους θεατές σε δύο επιμήκεις και αντιμέτωπες σειρές, που καταλαμβάνουν όλη την αίθουσα, αλλά και τη σκηνή. Με την έννοια αυτή οι θεατές ενσωματώνονται στη σκηνική δράση λειτουργώντας ως νοητός «τοίχος», που διαχωρίζει τους ρόλους και συγχρόνως τους συνενώνει, αφού οι ηθοποιοί μπορούν να απευθύνονται άμεσα και να αλληλοεπιδρούν μαζί τους. Και πάνω από όλους και όλα, επικρέμεται η «πυραμίδα με τα πτώματα», ανεστραμμένη και στραμμένη πάνω μας, για να μας θυμίζει τη θηριωδία του συλλογικού μας ασυνειδήτου.
Ας σημειώσουμε εδώ πως η επιλογή των δύο διαδρόμων που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους παραπέμπει στην διαδικασία θανάτωσης των εβραίων κρατουμένων οι οποίοι οδηγούνται χωριστά (άνδρες και γυναίκες) προκειμένου να δολοφονηθούν στους θαλάμους αερίων.
Σε ό,τι αφορά την ερμηνεία του πυκνού και πολυεπίπεδου κειμένου ο Γραίκος δίνει έμφαση σε αυτό χρησιμοποιώντας το σαν μια «ιστορία μιας βαθιάς ανθρώπινης συνάντησης» αφού ο κόσμος του έργου έχει πλήθος αναφορών στη βία του φασισμού, στην έμφυλη βία, στο θάνατο, στη βία και τη χειραγώγηση των μέσων μαζικής κουλτούρας, στην αλλοτρίωση των ανθρώπων ως μελών τηλεοπτικών παιχνιδιών αλλά και στη δύναμη της αγάπης, του έρωτα, της αναζήτησης της ανθρώπινης ευτυχίας.
Το τι θα κρατήσει ο θεατής από τον καταιγιστικό ρυθμό των πληροφοριών που δέχεται ή με ποια πράγματα θα ταυτιστεί προκειμένου να βγάλει το κρυμμένο νόημα εξαρτάται από τις εμπεδωμένες εμπειρίες του, από τη γνώση του των ποικίλων ανατροπών που του προτείνει ο θεατρικός συγγραφέας. Το βέβαιο είναι πως το κείμενο και η δίωρη δραματουργική επεξεργασία του δεν σε αφήνουν να πλήξεις.
Αυτός είναι εξάλλου και ο λόγος εξαιτίας του οποίου ο σκηνικός χώρος «προκαλεί στους θεατές την ειρωνική (ψευδ)αίσθηση ότι συμμετέχουν άμεσα σε ένα διαδικτυακό ριάλιτι που εξελίσσεται στο ημίφως». Μάλιστα, στο τέλος του έργου, οι θεατές προσκαλούνται να συμμετάσχουν στην «έρευνα αγοράς» ενός φανταστικού αρώματος «Zyklon Β», το οποίο εκτίθεται με τη μορφή διαφημιστικής installation στο φουαγιέ του θεάτρου.
Τη δίωρη χορταστική παράσταση έφεραν εις πέρας η έμπειρη, εμπνευσμένη και μαχητική Δανάη Αμανατίδου και η Μαρία Κοτρίδου—πρωτοεμφανιζόμενη και πειστική στην είσοδό της στον κόσμο του πρωτοποριακού θεατρικού Πήγασου—αφήνοντάς μας τις καλύτερες εντυπώσεις.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
«Zyklon ή το Πεπρωμένο» του Θανάση Τριαρίδη
Σκηνοθεσία–σκηνικός χώρος-αφίσα: Νικόλαος Γραίκος
Παίζουν: Δανάη Αμανατίδου και Μαρία Κοτρίδου
Φωτισμοί: Κώστας Παπουτσίδης
Βοηθός σκηνοθέτη: Άννα Κρίτου
Φωτογραφία: Γιώργος Μυτελέτσης, Νικόλαος Γραίκος
Έναρξη παραστάσεων Σάββατο 3 Μαΐου 2025, ώρα 21.00 και για κάθε Σάββατο και Κυριακή μέχρι και 25/05/2025
ΣΑΒΒΑΤΟ ΣΤΙΣ 21:00 | ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΙΣ 20:30
Μικροϊστορικά του Αντώνη Κάλφα
