Οι επαγγελματίες εκπαιδευτές, όπως ο Γιάννης Τραπεζανλίδης, ο Γιώργος Κούρτης και ο Γιώργος Αμανατίδης, επισημαίνουν ότι η έλλειψη οδικής παιδείας αποτελεί το κύριο πρόβλημα στην Πιερία. Τονίζουν πως η τήρηση του ΚΟΚ απαιτεί αλλαγή κουλτούρας από τη σχολική ηλικία, καθώς η υπερβολική αυτοπεποίθηση και η απόσπαση προσοχής παραμένουν οι βασικές αιτίες για τα συχνά τροχαία ατυχήματα.
Οι δάσκαλοι οδήγησης μιλούν για την οδική ασφάλεια στους δρόμους της Κατερίνης
Σχεδόν κάθε καλοκαίρι ανοίγει η -πλέον γνωστή- συζήτηση για την οδική ασφάλεια στην Πιερία και τα συχνά τροχαία στους δρόμους του νομού. Για να διευθετηθούν τυχόν παρανοήσεις και να διαχωριστούν οι μύθοι από την πραγματικότητα, το Ολύμπιο Βήμα αποφάσισε να απευθυνθεί σε επαγγελματίες πίσω από το τιμόνι: Εκπαιδευτές σχολών οδηγών, που μέσα από την καθημερινή τους εμπειρία με νέους και παλαιούς οδηγούς μπορούν να περιγράψουν τι πραγματικά συμβαίνει στους δρόμους, πόση οδική παιδεία έχουν – ή δεν έχουν – εκείνοι που κυκλοφορούν στους δρόμους της πόλης και πόσο αποτελεσματικά είναι τελικά τα πρόστιμα και ο ΚΟΚ στην πράξη.
Οδική παιδεία: Το μεγάλο κενό
Όλοι οι εκπαιδευτές μιλούν για σοβαρό έλλειμμα οδικής παιδείας, όχι μόνο στην Πιερία αλλά σε όλη τη χώρα. Ορισμένοι φτάνουν να περιγράφουν κατάσταση «αφασίας» της τοπικής κοινωνίας: Πεζοί που περνούν από όπου τους βολεύει, ποδηλάτες που κινούνται χωρίς κανόνες, οδηγοί που αντιμετωπίζουν το δρόμο ως προσωπικό τους χώρο. Η κοινή θέση είναι ότι ο σεβασμός του ΚΟΚ δεν έχει γίνει εσωτερικευμένη συνήθεια, αλλά παραμένει κάτι εξωτερικό, που τηρείται κυρίως υπό τον φόβο της τιμωρίας.
Εκεί που διαφωνούν οι δάσκαλοι οδήγησης είναι στο πού πρέπει να ξεκινήσει η αλλαγή.
Ο κ. Γιάννης Τραπεζανλίδης “Σχολή Οδηγών Π.Ε.Ι.- ADR Τραπεζανλίδης Γιάννης” αναδεικνύει το σχολείο ως βασικό πεδίο παρέμβασης:
Πιστεύει ότι η κυκλοφοριακή αγωγή πρέπει να διδάσκεται συστηματικά από την προσχολική ηλικία, ώστε τα παιδιά να αποκτούν βιώματα και όχι απλώς θεωρητικές γνώσεις.
Δίνει έμφαση στο ότι η εκπαίδευση πρέπει να αφορά και τη συμπεριφορά ως πεζών και ως ποδηλατών, όχι μόνο ως μελλοντικών οδηγών. “
Θα έπρεπε η κυκλοφοριακή αγωγή να ξεκινάει από το νηπιαγωγείο.
Τα παιδιά να έρχονται σε επαφή με τις βασικές έννοιες της ασφάλειας και των κανόνων στο δρόμο” εξήγησε.
Ο κ. Γιώργος Κούρτης “Σχολή Οδηγών ΟΙΑΞ – Πρότυπο Εκπαιδευτήριο Οδηγών, Ζγιάλτου Β. & Κούρτης Γ.” συνδέει την οδηγική παιδεία με την καθημερινή ανθρώπινη παιδεία. Για εκείνον, το πρόβλημα δεν είναι μόνο γνωστικό –το αν ξέρουμε τον ΚΟΚ– αλλά και αξιακό:
Πώς σκεφτόμαστε τον άλλον στο διπλανό αυτοκίνητο, αν τον βλέπουμε ως άνθρωπο που μπορεί να είναι μέλος της οικογένειάς μας ή απλώς «εμπόδιο» στον δρόμο μας.
“Μέσα από την παιδεία βελτιώνεται η κρίση – ο τρόπος σκέψης ενός οδηγού και ενισχύεται η συνείδησή του.
Αλλιώς σκέφτεται ένας οδηγός για τους υπόλοιπους όταν έχει παιδεία και αλλιώς όταν δεν έχει” είπε χαρακτηριστικά.
ΚΟΚ: Κανόνες στο χαρτί, άλλη εικόνα στο δρόμο
Σε ό,τι αφορά την τήρηση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, οι δάσκαλοι συμφωνούν ότι η καθημερινή πρακτική απέχει πολύ από το βιβλίο. Περιγράφουν συστηματικές παραβιάσεις προτεραιότητας, συχνή κίνηση στο αντίθετο ρεύμα για «να περάσουμε το παρκαρισμένο», περάσματα από διασταυρώσεις χωρίς έλεγχο, ακόμη κι όταν υπάρχει πινακίδα STOP, αλλά και πεζούς που αποφεύγουν τις λίγες διαβάσεις γιατί είναι σπάνιες ή κακοσυντηρημένες.
Μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση εντοπίζεται στην εικόνα της χρήσης ζώνης και κράνους. Ο κ. Τραπεζανλίδης παρατηρεί ότι η αυστηροποίηση των ποινών τα τελευταία χρόνια έχει φέρει πραγματική αλλαγή: “είναι σπάνιο να δεις μοτοσικλετιστή χωρίς κράνος ή οδηγό χωρίς ζώνη, σε αντίθεση με το παρελθόν όπου ειδικά μέσα στην πόλη η μηχανή χωρίς κράνος ήταν σχεδόν ο κανόνας” παρατήρησε. Κατά τη δική του ανάγνωση, ο φόβος του προστίμου λειτούργησε ως «εξωτερικό κίνητρο» που, με τον χρόνο, μετατράπηκε σε συνήθεια.
Άλλοι εκπαιδευτές, αντίθετα, επιμένουν ότι συνολικά ο ΚΟΚ δεν τηρείται όπως θα έπρεπε. Περιγράφουν μαθητές που, όταν βλέπουν στις αίθουσες διδασκαλίας πώς «πρέπει» να γίνονται τα πράγματα, κοιτούν τον εκπαιδευτή «σαν να τους μιλάει εξωγήινος», γιατί οι παραστάσεις που έχουν από γονείς και φίλους είναι εντελώς διαφορετικές. Στο δικό τους βλέμμα, η νομοθεσία μπορεί να βελτιώνει μεμονωμένα σημεία (π.χ. κράνος, ζώνη), αλλά δεν αλλάζει την γενική κουλτούρα παράβασης και βολέματος.
Πιο συνηθισμένοι κίνδυνοι στην οδήγηση:
Ως κοινοί «πρωταγωνιστές» κινδύνου αναγνωρίζονται: Υπερβολική ταχύτητα, αλκοόλ, επιθετική συμπεριφορά και απόσπαση της προσοχής. Όλοι μιλούν για μια καθημερινότητα όπου ο οδηγός βιάζεται, «θέλει να χωθεί», να κλέψει προτεραιότητα ή να αποφύγει την αναμονή στο STOP, συχνά σε στενούς δρόμους ή σε συνθήκες έντονης κίνησης.
Ο κ. Γιώργος Αμανατίδης “Σχολή Οδηγών ADR – Αμανατίδης Γιώργος” αναφέρθηκε και στον κίνδυνο που παρουσιάζει ο “έμπειρος οδηγός” στο δρόμο εξηγώντας:
“Λόγω του ότι είναι “έμπειρος” κάποιος οδηγός, η υπερβολική του αυτοπεποίθηση και σιγουριά, ότι μπορεί να προλάβει τα πάντα και έχει πάντα τον έλεγχο, μπορεί να τον οδηγήσει σε επιθετική οδήγηση και σε καταστρατήγηση των κανόνων”.
Η χρήση του κινητού ξεχωρίζει σχεδόν σε κάθε συνέντευξη, αλλά ο τρόπος προσέγγισης διαφέρει. Κάποιοι εστιάζουν στην εικόνα που βλέπουν στον δρόμο:
Μηχανάκια delivery με το τηλέφωνο στο χέρι, οδηγοί που κοιτούν την οθόνη για να βρουν τη διεύθυνση ή απαντούν κλήσεις.
Άλλοι εκπαιδευτές τονίζουν ότι ακόμη και η συνομιλία με τον συνοδηγό μπορεί να λειτουργήσει ως απόσπαση προσοχής, αν ο οδηγός δεν έχει πλήρη συγκέντρωση στη διαδικασία της οδήγησης.
Ο κ. Κούρτης περιγράφει την οδήγηση ως διαδικασία που, ιδανικά, πρέπει να είναι «αποκλειστική απασχόληση», χωρίς παράλληλες δραστηριότητες.
Ο ρόλος του τουρισμού: Σημαντικός αλλά όχι μοναδικός
Ο τουρισμός δεν αποτελεί τον κεντρικό άξονα του προβλήματος, αλλά επανέρχεται στη συζήτηση ως παράγοντας επιβάρυνσης. Οι εκπαιδευτές συμφωνούν ότι τους καλοκαιρινούς μήνες οι δρόμοι γεμίζουν, τόσο από επισκέπτες όσο και από ντόπιους που κυκλοφορούν περισσότερο. Όπως παρατηρεί ο κ. Σταύρος Γώγος “Γώγος Δ. Σταύρος Σχολή Οδηγών” για τους θερινούς μήνες: “Η ψυχολογία των ανθρώπων που οδηγούν στο δρόμο και η πιο χαλαρή διάθεση διακοπών που έχουν πολλοί οδηγοί, κάνει τους περισσότερους απρόσεκτους”. Αυτό αυξάνει τον αριθμό των πιθανών συγκρούσεων και, σε συνδυασμό με τα αυξημένα νούμερα οχημάτων στους δρόμους, δημιουργούνται συνθήκες μεγαλύτερου ρίσκου.
Ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ότι οι τουρίστες συχνά οδηγούν ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα, δεν γνωρίζουν καλά τη μορφολογία του δρόμου και τις ιδιαιτερότητες των διασταυρώσεων, και ίσως αντιμετωπίζουν το όχημα με λιγότερη φροντίδα απ’ ό,τι θα έκαναν με το δικό τους. Ωστόσο, κανείς από τους εκπαιδευτές δεν «ρίχνει» την ευθύνη στους ξένους: Τονίζουν ότι τα ίδια προβλήματα παιδείας, συμπεριφοράς και υποδομών τα βλέπουν όλο τον χρόνο με ντόπιους οδηγούς.
Πρόστιμα και αστυνόμευση: Διαφορετικές συνταγές για την ίδια ασθένεια
Στο ερώτημα αν τα πρόστιμα και η αστυνόμευση λειτουργούν, η κοινή διαπίστωση είναι πως το υφιστάμενο σύστημα δεν αρκεί για να αλλάξει ριζικά την κατάσταση. Όλοι αναγνωρίζουν ότι χωρίς έλεγχο και κυρώσεις δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή οδική ασφάλεια, αλλά διαφωνούν στον τρόπο.
Ορισμένοι εκπαιδευτές θεωρούν ότι οι ποινές έχουν γίνει υπερβολικά αυστηρές, χωρίς αντίστοιχη αποτελεσματικότητα. Φέρνουν ως παράδειγμα το πρόστιμο για τη ζώνη, που στη χώρα μας είναι πολύ υψηλό σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, και υποστηρίζουν ότι τόσο μεγάλα μπορεί να οδηγήσουν σε «διαπραγματεύσεις» και σε μη βεβαίωση παραβάσεων. Για αυτούς, μια πιο ήπια οικονομική επιβάρυνση, σε συνδυασμό με συνεχή και ορατή παρουσία της Τροχαίας στην πόλη, θα είχε καλύτερο παιδαγωγικό αποτέλεσμα, γιατί ο οδηγός θα ήξερε ότι «συνεχώς κάποιος βλέπει».
Από την άλλη, ο κ. Αμανατίδης, προτάσσει πάλι την οδική παιδεία ως την μόνη ουσιαστική και μακροπρόθεσμη θεραπεία. “Δεν είναι ρεαλιστικό να θέλουμε να έχουμε έναν τροχονόμο και έναν αστυνομικό σε κάθε τετράγωνο. Σαν άτομα και σαν κοινωνία πρέπει να καλλιεργήσουμε αξίες και συμπεριφορές”.
Κάποιοι δάσκαλοι βλέπουν χειροπιαστή βελτίωση σε συγκεκριμένα πεδία (κράνος, ζώνη) εξαιτίας ακριβώς της αυστηροποίησης. Στη δική τους ανάγνωση, η σύνδεση των παραβάσεων με αφαίρεση διπλώματος -και όχι μόνο με χρηματικό πρόστιμο- λειτούργησε ως ισχυρό αντικίνητρο και οδήγησε αρκετούς οδηγούς να αλλάξουν συνήθειες. Σχεδόν όλοι πάντως συμφωνούν ότι δεν γίνονται όσα θα έπρεπε στο επίπεδο της πρόληψης. Ο κ. Γώγος, συμπληρώνοντας σε αυτό είπε χαρακτηριστικά: “ Δεν γίνονται πάντα αρκετοί έλεγχοι. Γίνονται πολλές φορές οι τυπικοί έλεγχοι με συγκεκριμένα μπλόκα – ωστόσο αυτό δεν είναι αρκετό. Η Τροχαία θα πρέπει να φαίνεται”
Οι σχολές οδηγών ως μικρά εργαστήρια κουλτούρας:
Οι σχολές οδηγών της Πιερίας αναγνωρίζουν ότι λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο με σοβαρά κενά, αλλά προσπαθούν να διαμορφώσουν καλύτερες συνήθειες στους νέους οδηγούς. Το αν αυτή η προσπάθεια θα καταφέρει να αλλάξει την εικόνα στους δρόμους της Πιερίας, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Όμως, γίνεται σαφές ότι χωρίς ουσιαστική οδική παιδεία, χωρίς συνεπή τήρηση του ΚΟΚ και χωρίς ένα σύστημα προστίμων και ελέγχου που να λειτουργεί περισσότερο παιδαγωγικά, η συζήτηση για την οδική ασφάλεια θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται – όπως επαναλαμβάνονται καθημερινά και οι ίδιες παραβάσεις στους δρόμους μας.
